Til utanríkismálanefndar Alþingis
umsagnir@althingi.is
7. apríl 2026
Umsögn um tillögu utanríkisráðherra til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Mál 516 á 157. löggjafarþingi.
Undirritaður mælir gegn tillögunni. Byggir sú afstaða einkum á því að tímasetning fyrirhugaðrar þjóðaratkvæðagreiðslu veitir Alþingi, umsagnaraðilum og kjósendum óeðlilega skamman tíma til að fjalla um svo flókið og umdeilt mál, auk þess sem megnið af umræðutímanum fellur á sumarmánuðina. Þá er orðalag spurningarinnar talið villandi þar sem ekki er raunhæft að „halda áfram“ viðræðum, heldur myndi þurfa að hefja aðildarferli að verulegu leyti frá grunni. Einnig er bent á að aðstæður hafi tekið miklum breytingum frá því viðræður stóðu síðast, að núverandi ríkisstjórn sé ekki bundin þeim fyrirvörum sem Alþingi setti árið 2009 og að lítið pólitískt umboð sé til að hefja aðildarviðræður. Með hliðsjón af skorti á meirihlutastuðningi, óvissu um mögulegar undanþágur frá regluverki ESB og þeim áhrifum sem aðild gæti haft á fullveldi og hagsmuni Íslands, er talið óraunhæft og óheppilegt að setja slíkt ferli af stað. Niðurstaðan er sú að fresta beri málinu eða fella það, þannig að tryggt sé að bæði Alþingi og kjósendur fái nægt ráðrúm og skýrar forsendur áður en tekin er ákvörðun um jafn umfangsmikið álitaefni.
1. Of knappur tími fyrir lýðræðislega umræðu
Tillagan leggur til að þjóðaratkvæðagreiðslan fari fram þann 29. ágúst 2026.
Í 26. gr. kosningalaga nr. 112/2021 segir að þjóðaratkvæðagreiðsla skuli fara fram í fyrsta lagi þremur mánuðum og í síðasta lagi einu ári eftir að þingsályktunartillaga hefur verið samþykkt á Alþingi. Markmið ákvæðisins er að tryggja kjósendum ráðrúm til að kynna sér málefnið áður en þeir taka ákvörðun og leyfa lýðræðislegri umræðu að þroskast í samfélaginu.
Dagsetningin í tillögunni skammtar bæði þingi og kjósendum of skamman tíma.
Þar sem efni tillögunnar varðar stórt og flókið álitamál er nauðsynlegt að Alþingi fái rýmri tíma til að fjalla um hana. Hafa þarf í huga að vegna sveitarstjórnarkosninga falla þingstörf niður þann 11. maí í eina viku. Það verður að teljast ólíklegt að þinginu takist að ljúka umfjöllun um tillöguna fyrir lok maí en þá eru þrír mánuðir til loka ágúst.
Þrír mánuðir eru nálægt því að teljast ólöglega skammur tími samkvæmt 26. gr. kosningalaga. Í greinargerð utanríkisráðherra með tillögunni er ekki að finna rök fyrir því að skerða umþóttunartíma kjósenda með þessum hætti. Skýringar á flýtinum er ekki heldur að finna í sáttmála ríkisstjórnarinnar, því þar er aðeins stefnt að þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir árslok 2027.
Bagalegt er að fresturinn fellur á sumarmánuðina, þar sem kjósendur, stofnanir og hreyfingar sem þurfa að útbúa gögn til að kynna rökin með og móti, vildu eflaust frekar nýta sumarið til að sinna fjölskyldunni, ferðalögum og útivist fremur en kynna sér þetta mál frá öllum hliðum. Utanríkisráðherra er ekki að taka tillit til landsmanna með því að leggja sumarið undir málið.
Til að dagsetningin 29. ágúst 2026 gangi upp hefði ráðherra þurft að leggja tillöguna miklu fyrr fram. Tillöguna er ekki að finna á upprunalegri né uppfærðri þingmálaskrá ríkisstjórnar- innar fyrir vorið, en samkvæmt þingskaparlögum er þingmálaskrá ætlað að gefa þingmönnum og nefndum svigrúm til að undirbúa sig undir komandi mál. Þar sem málefnið er ekki augljólega brýnt og engin skýr ástæða komið fram um að kosið verði 29. ágúst, hlýtur þingið að taka sér þann tíma sem það þarf til að fjalla um málið þó það þýði frestun atkvæða- greiðslunnar.
Almenna reglan er að umsagnarfrestur um þingmál sé ekki minni en tvær vikur. Þetta er talinn vera lágmarkstími til að samtök, stofnanir og einstaklingar geti rýnt málið og skilað vandaðri umsögn. Í viðamiklum og umdeildum málum er fresturinn oft lengdur í 3-4 vikur eða meira. Utanríkismálanefnd veitti í þessu tilfelli umsagnarfrest sem er tvær vikur og fjórir dagar. Þar af eru fjórir lögboðnir frídagar: Skírdagur, föstudagurinn langi, páskadagur og annar í páskum. Fresturinn er því í allra stysta lagi og tekur ekki tillit til umfangs málsins.
Að lokum má nefna að Alþingi kemur ekki saman eftir sumarið fyrr en í byrjun september. Þá yrði þjóðaratkvæðagreiðslan afstaðin, sem væri óheppilegt, því umræður á vettvangi Alþingis gætu verið mjög upplýsandi fyrir kjósendur um rökin bæði með og móti viðræðum við ESB.
Í greinargerð með tillögunni eru engin rök færð fyrir því að hraða beri málinu gegnum þinglega meðferð með sem stystum tímafresti til umræðna. Ráðherrann lét hjá líða að setja málið á þingmálaskrá, hann kom of seint fram með málið til að þingið gæti gefið því nægilega umfjöllun. Undirritaður hvetur nefndina til að taka sér þann tíma sem hún þarf til að fjalla um málið af ekki minni metnaði en gert var árið 2009.
Dagsetningin 29. ágúst gefur kjósendum stysta mögulega frest sem lög leyfa, aðeins þrjá mánuði, sem allir falla á sumartímann, til að kynna sér málið vandlega og taka upplýsta ákvörðun.
Það hlýtur að vera lágmarkskrafa að utanríkismálanefnd breyti dagsetningunni þannig að nefndin sjálf og þingið fái þann tíma sem þarf til að fjalla um málið og tryggja að almennir kjósendur fái meira ráðrúm en lögboðinn lágmarksfrestinn til að setja sig inn í málið.
2. Spurningin er villandi
Í tillögu utanríkisráðherra er lagt til að eftirfarandi spurning verði lögð fyrir kjósendur:
„Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?
❏ Já, halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu.
❏ Nei, ekki halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu.“
Þetta orðalag er villandi því það er ekki raunhæft að „halda áfram“ aðildarviðræðum sem, byggja á aðildarumsókn frá 2009, hófust í júlí 2010 og gert var hlé á í janúar 2013. Viðræðum var formlega slitið árið 2013, samninganefndir voru leystar frá störfum, auk þess sem staða Íslands sem umsóknarríkis var afturkölluð í mars 2015. Síðan þá hefur Ísland ekki verið í lista ESB yfir umsóknarríki. Sú ríkisstjórn sem nú stýrir landinu er ekki bundin af þeim fyrirvörum sem þingið setti árið 2009 um aðildarviðræðurnar. Þeim sömu viðræðum verður því ekki haldið áfram.
Þótt forseti framkvæmdastjórnar ESB hafi svarað því til að umsókn Íslands frá 2009 sé gild (e. valid) geta aðildarviðræður samt ekki hafist nema Ísland fái stöðu umsóknarríkis. Til að Ísland fái þá stöðu þarf ríkisstjórnin að óska eftir því, sem er þá ígildi aðildarumsóknar. Því væri heiðarlegast að spyrja kjósendur hvort þeir vilji að sótt verði um aðild að ESB á nýjan leik.
Verði ráðherraráð ESB sammála um að veita aðildarumsókn brautargengi, er næsta skref að fela Framkvæmdastjórn ESB að vinna skýrslu og álit. Framkvæmdastjórnin sendir þá íslenskum stjórnvöldum lista með þúsundum spurninga. Það er ólíklegt að það dugi að senda aftur 16 ára gömul svör við þeim, enda hefur margt breyst. Framkvæmdastjórnin mun þurfa að vinna nýja skýrslu. Sé niðurstaðan sú að Ísland teljist hæft til að fá stöðu umsóknarríkis tekur Leiðtogaráð ESB umsóknina til umfjöllunar. Krafist er einróma samþykkis ráðsins til að Ísland hljóti formlegu stöðu umsóknarríkis. Þá fyrst geta aðildarviðræður hafist.
Utanríkismálanefnd þarf að tryggja að spurningin sem lögð verður fyrir kjósendur gefi ekki þá mynd að vinna sem unnin var á árunum 2009 til 2013 sé enn í fullu gildi og það sé bara hægt að „halda áfram“ viðræðum eins og fátt hafi breyst. Hið rétta er að mestur hluti vinnunnar er úreltur og það þyrfti að hefja viðræður nánast frá grunni.
Það er lágmarkskrafa að utanríkismálanefnd taki spurninguna til skoðunar og breyti henni þannig að hún villi ekki um fyrir kjósendum.
3. Óraunhæft að „halda áfram“
Síðan viðræðum var hætt árið 2013, hefur Evrópusambandið innleitt þúsundir nýrra reglna og tekið margvíslegum breytingum. Auk þess hefur Bretland, sem er eitt mikilvægasta viðskipta- land Íslands, gengið úr Evrópusambandinu og í framhaldi gert fríverslunarsamning við Ísland.
Á þeim 13 árum síðan viðræðum lauk, hefur sambandið glímt við flóttamannavanda, heims- faraldur, stríð og orkukreppu. Skuldastaða stóru aðildarríkjanna hefur versnað til muna og mörg þeirra glíma við efnahagssamdrátt. Staða ESB hefur versnað og horfur eru frekar dökkar. Bókin um ESB – hvað er í pakkanum? fjallar nánar um stöðu Evrópusambandsins í dag og þau vandamál sem það glímir við. Allir þingmenn hafa fengið rafrænt eintak af bókinni og eru hvattir til að lesa hana til að fá betri yfirsýn yfir stöðuna.
Ísland hefur sömuleiðis tekið breytingum, en í öllum helstu atriðum til hins betra. Í krafti fullveldis og forræðis yfir auðlindum landsins, hefur landsmönnum tekist að brjótast út úr þeim mikla efnahagsvanda sem blasti við í kjölfar hrunsins. Krónan er laus úr höftum og verið tiltölulega stöðug, hagvöxtur hefur verið mun meiri en í ESB og eignir Íslands erlendis eru orðnar hærri en erlendar skuldir. Ísland er í efsta sæti á lífskjaralista Sameinuðu þjóðanna.
Vegna breyttra aðstæðna og breytinga á regluverki ESB er óhjákvæmilegt annað en að þeir viðræðukaflar sem opnaðir voru í fyrri aðildarviðræðum, verði opnaðir á nýjan leik. Þegar þær viðræður sigldu í strand hafði aðeins tekist að loka 11 viðræðuköflum af 35. Ekki var búið að opna erfiðustu kaflana.
Það er mikilvægt að þjóðin verði upplýst um hve lítill árangur náðist í raun og veru í fyrri aðildarviðræðum, allavega hvað það varðar að tryggja meginhagsmuni Íslands gagnvart Evrópusambandinu. Þar miðaði lítið sem ekkert.
4. Ríkisstjórnin er ekki bundin af fyrirvörum Alþingis frá 2009
Sú aðildarumsókn sem ríkisstjórn Íslands lagði fram 16. júlí 2009 var samþykkt af Alþingi en með afar mikilvægum fyrirvörum um grundvallarhagsmuni Íslands sem voru tíundaðir í ítar- legu áliti meirihluta utanríkismálanefndar um málið á þskj. 249, 38. mál.
Alþingi setti þáverandi ríkisstjórn skilyrði um hversu langt hún mætti ganga í viðræðum við ESB. Alþingi gerði sömuleiðis kröfu um að ríkisstjórnin hefði náið samstarf við þingið á öllum stigum málsins og lét fylgja:
„Að mati meirihlutans verður ekki vikið frá þeim hagsmunum án undanfarandi umræðu á vettvangi Alþingis.“
Þeir ítarlegu fyrirvarar sem fylgdu málinu af hálfu Alþingis árið 2009 eru ekki bindandi fyrir núverandi ríkisstjórn.
Fái ríkisstjórnin umboð beint frá kjósendum í þjóðaratkvæðagreiðslu til þess að taka upp aðildarviðræður við ESB er Alþingi ekki í aðstöðu til að setja ríkisstjórn skilyrði um að hafa Alþingi með í ráðum á öllum stigum málsins og tryggja að ekki verði vikið frá hagsmunum án aðkomu Alþingis.
Mögulega gæti Alþingi samið og sett vandaða fyrirvara um framkvæmd þjóðaratkvæða- greiðslunnar og það ferli sem færi af stað ef kjósendur vilja hefja aðildarviðræður. Afar ólíklegt er að þær örfáu vikur sem nú eru til stefnu muni duga til þeirrar vinnu.
Utanríkismálanefnd verður því að hafna ályktuninni eða að öðrum kosti gefa sér þann tíma sem þarf til að setja ríkisstjórninni traustan ramma um samráð og gæslu þjóðarhagsmuna líkt og gert var árið 2009.
5. Of veikt umboð til að setja aðildarviðræður á dagskrá
Í aðdraganda kosninga ítrekaði formaður Samfylkingar, núverandi forsætisráðherra, að ESB aðild myndi ekki verða á dagskrá á kjörtímabilinu. Formaðurinn lofaði einnig því að efna- hagsmálin yrðu í forgangi og hún vildi alls ekki að átök um ESB aðild myndu kljúfa þjóðina. Kjósendur gætu treyst hennar orðum.
Flokkur fólksins er andvígur aðild að ESB og kjósendur hans voru sannarlega ekki að kalla eftir ESB vegferð í þessum kosningum..
Aðild að ESB er hinsvegar helsta stefnumál Viðreisnar þótt það hafi ekki verið í forgrunni í aðdraganda kosninga. Viðreisn fékk aðeins 16% atkvæða, en það getur varla talist nógu sterkt umboð til að hefja aðildarviðræður við ESB.
Með svo lítinn stuðning við málefnið er hætt við að aðildarviðræður verði í raun sóun á kröftum alls stjórnkerfisins og fjármunum skattgreiðenda.
Þjóðaratkvæðagreiðsla um að halda áfram viðræðum er auk þess blekkjandi, því það er yfirlýst markmið Viðreisnar að Ísland gangi í Evrópusambandið. Þjóðaratkvæðagreiðslan er því aðferð Viðreisnar til að draga Ísland inn í aðildarferli þótt fyrir því sé hvorki meirihluti á Alþingi né hjá þjóðinni.
Utanríkisráðherra er í lófa lagið að kanna hvaða undanþágur Ísland geti fengið frá regluverki ESB en það er aftur á móti mjög ótrúlegt sem fram kemur í greinargerð tillögunnar að Ísland þurfi að sækja um aðild að ESB og ljúka aðlögunarferli til að fá svar við því hvort og hvaða undanþágur séu mögulegar.
Utanríkismálanefnd gæti sent formlegt erindi til ESB til að kanna hvort það sé rétt að Ísland geti mögulega fengið varanlegar undanþágur frá regluverkinu og hvort það sé einnig rétt að eina leiðin til að fá svar við þeirri spurningu sé að hefja og ljúka aðildarferli að ESB.
6. Lítill stuðningur við aðildarumsókn
Það er augljóslega ekki meirihluti fyrir aðild að Evrópusambandinu á Alþingi. Við þær aðstæður er ekki ráðlegt að hefja aðildarviðræður eða bjóða kjósendum upp á slíkan valkost í þjóðaratkvæðagreiðslu. Jafnvel þótt niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar yrði að „halda áfram“ aðildarviðræðum, væri sú niðurstaða eingöngu ráðgefandi en ekki bindandi. Í 48. grein stjórnarskrár Íslands segir:
„Alþingismenn eru bundnir eingöngu við sannfæringu sína og eigi við neinar reglur frá kjósendum sínum.“.
Þingmenn hafa svarið eið að stjórnarskránni og munu því að fylgja sinni sannfæringu hver sem niðurstaða ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu er. Þingmenn sem eru andvígir aðild, og kjörnir sem slíkir, munu áfram færa fram röksemdir gegn aðild og leggjast gegn því að regluverk Íslands verði aðlagað að kröfum ESB.
Það er ber því vott um mikið óraunsæi að leggja út í aðildarviðræður við ESB þegar meiri- hluti þings er beinlínis mótfallinn aðild. Næsta víst er að slíkar aðildarviðræður muni daga uppi líkt og gerðist árið 2013.
Tækist þrátt fyrir allt að ljúka viðræðum með aðildarsamningi, væru samt miklar líkur á að honum yrði hafnað í þjóðaratkvæðagreiðslu. Kæmist málið lengra, yrði að gera breytingar á stjórnarskrá sem væri ólíklegt að gengi eftir, enda þyrftu tvö þing að samþykkja þær.
Innihéldi samningur veigamiklar og varanlegar undanþágur Íslands frá regluverki ESB, gæti samt farið svo að honum yrði hafnað af einhverju aðildarríkja ESB.
Þegar málið er skoðað virðist það geta skilað engu öðru en að kljúfa þjóðina, eyða dýrmætum tíma Alþingis og kjósenda, sólunda tíma stjórnkerfisins og fjármunum skattgreiðenda – á meðan líkur á aðild Íslands að ESB verða að teljast mjög hverfandi.
7. Fáir vilja ganga í ESB eins og það er
Það heyrir til undantekninga að íslenskir aðildarsinnar vilji ganga í ESB eins og það er. Þeir segjast vilja skýrar undanþágur frá grundvallarreglum sambandsins og líta á aðildarviðræður sem einu leiðina til að komast að því „hvað sé í boði“.
Embættismenn ESB hafa aldrei alið á slíkum væntingum. Þeir hafa ítrekað sagt að varanlegar undanþágur séu ekki í boði fyrir umsóknarríki. Ríkisstjórnin hefur ekki lagt fram haldbær gögn um að þeir séu að segja ósatt. Þess í stað vísar hún til sérlausna sem eru ekki varanlegar undanþágur frá regluverkinu og gætu fallið niður með meirihlutaákvörðun. Í greinargerð með tillögunni segir:
„Rétt er að láta á það reyna hvort ekki verði það sama upp á teningnum í tilviki aðildar- viðræðna Íslands þannig að aðildarríkin verði tilbúin að taka tillit til sértækra og mikils- verðra hagsmuna Íslands. Niðurstaða um þetta atriði mun þó aðeins fást með því að eiga eiginlegar aðildarviðræður við ESB.“
Þetta er ekki sannfærandi. Það ætti einmitt að vera hægt að fá niðurstöðu í þetta grundvallar- atriði án þess að fara í aðildarviðræður við ESB. Nefndin gæti sparað landsmönnum mikið umstang með því að senda erindi til Brussel og fá úr þessu skorið í eitt skipti fyrir öll.
Eins og fram kemur í gögnum ESB, er markmið aðildarviðræðna ekki að semja um hvernig ESB uppfylli kröfur umsóknarríkis, heldur að semja um hvenær umsóknarríkið uppfyllir allar kröfur og regluverk ESB. Engin gögn hafa komið fram um að Ísland geti samið um varan- legar undanþágur frá til dæmis fiskveiðistefnu ESB.
Komi ekki fram staðfestingar frá ESB um að varanlegar undanþágur séu í boði, sem væri þá ný stefna af hálfu ESB, verður að teljast villandi að ala á slíkum væntingum meðal kjósenda í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Utanríkismálanefnd verður að sjá til þess að kjósend- ur verði ekki blekktir að þessu leyti.
8. Hagsmunum Íslands er betur borgið utan ESB
Þótt við viljum eiga góð samskipti við Evrópusambandið er ekki þar með sagt að óhætt sé að fela þeim forræði í okkar málum. Hagsmunir Íslands fara ekki nógu vel saman við hagsmuni ESB til þess að við getum treyst því að ákvarðanir og löggjöf þaðan verði ávallt til góðs fyrir Ísland. Ákvarðanir ESB hljóta að taka mið af aðstæðum og hagsmunum þeirra 450 milljón manna sem þar búa, en ekki þeirra 400 þúsund sem búa á Íslandi.
Ísland er umlukið hafi, langt frá aðildarríkjum ESB sem flest eru landlukt. Við höfum aðgang að norðurslóðum, miðin eru auðug af fiski, landið af hreinni orku og víðernum en í ESB er mikill skortur á öllum þessum þáttum. Þjóðartekjur á mann eru mun hærri hér en í ESB og Ísland myndi því greiða mun meira til sambandsins en það fengi til baka.
Ísland er með fríverslunarsamninga við tugi ríkja og þar á meðal Kína, sem myndu falla niður við inngöngu í ESB. Við aðild færi Ísland inn fyrir tollmúra ESB sem eru hannaðir til að verja iðnaðinn í ESB og ýmsa hagsmuni þar og miðast ekki við okkar hagkerfi. Iðnaðarvörur og bílar myndu í mörgum tilfellum hækka í verði. Kolefnistollur ESB myndi leiða til þess að vörur sem krefjast mikillar orku í framleiðslu verða mun dýrari innan tollmúra ESB en utan.
Aðildarsinnar og sumir fræðimenn halda því fram að ESB sé samstarf fullvalda ríkja. Gjarnan er spurt hvort Finnland sé þá ekki fullvalda ríki. Það er alls ekki augljóst því Finnland getur ekki gengið úr ESB án gríðarlegs tilkostnaðar. BREXIT sýndi að jafnvel eitt af öflugustu ríkjum heims og með sjálfstæðan gjaldmiðil, átti í fullu fangi með að komast út úr ESB. Embættismenn ESB leyndu ekki þeirri skoðun að útgangan ætti að vera Bretum dýrkeypt og öðrum ríkjum víti til varnaðar.
Guy Verhofstadt, sem fór með Brexit-málefni fyrir Evrópuþingið, sagði í ræðu í Strassborg þann 5. apríl 2017 að það mætti aldrei gerast að ríki sem gengi út fengi betri kjör en ríki sem væri áfram í ESB. Hann taldi að það gæti þýtt endalok Evrópusambandsins og því yrði að gæta þess að Brexit yrði ekki eftirsóknarvert fordæmi fyrir aðra.
Michel Barnier, sem var aðalsamningamaður ESB gagnvart Bretlandi, lét svipuð orð falla á ráðstefnu í Brussel þann 31. ágúst 2017 þegar hann sagði að hann vildi kenna Bretum lexíu um hvað það þýddi að yfirgefa innri markaðinn. Þótt hann hafi síðar reynt að draga úr vigt þessara ummæla, virtust þau lýsa hugarfari sem ríkti hjá fleiri embættismönnum Evrópu- sambandsins.
Donald Tusk, þáverandi forseti leiðtogaráðs ESB, stýrði fundum leiðtoganna þar sem stefnan í Brexit-viðræðunum var mörkuð. Á blaðamannafundi í febrúar 2019 sagðist hann hafa velt því fyrir sér hvernig sá „sérstaki staður í helvíti“ liti út, sem biði þeirra sem börðust fyrir Brexit án þess að hafa áætlun um hvernig ætti að framkvæma útgönguna á öruggan hátt.
Þarna var Tusk að hengja bakara fyrir smið, því það var auðvitað Evrópusambandið sem hefði átt að setja reglur um hvernig ætti að framkvæma útgöngu á öruggan hátt.
Auk þessa atriðis með útgönguna hafa málsmetandi hagfræðingar bent á að útganga úr mynt- bandalaginu sé ekki raunhæfur valkostur. Engin ákvæði eru í sáttmálum eða reglum ESB um hvernig aðildarríki myntbandalagsins geti gengið úr því og tekið upp sjálfstæðan gjaldmiðil á ný á öruggan hátt.
Það er því ljóst að fyrst kostnaður við útgöngu úr ESB er gríðarlegur, þá verða aðildarríkin að sætta sig við þær ákvarðanir sem teknar eru í Brussel. Neitunarvald einstakra ríkja, sem áður var algengara og mikilvægasta tæki fámennra ríkja til að gæta hagsmuna sinna í samstarfinu, hefur með uppfærslum á sáttmálum ESB verið fellt niður á sífellt fleiri málefnasviðum.
Með inngöngu myndi Ísland því halda fullveldi sínu aðeins að nafninu til en ekki í raun og veru. Ísland yrði auk þess eitt af fámennustu ríkjum ESB og hefði því nær engin áhrif á ákvarðanir ESB. Fyrir Ísland væri útganga enn erfiðari en hún reyndist Bretlandi og sennilega óframkvæmanleg eftir að evra væri tekin upp.
9. Niðurstöður
Tímasetning þjóðaratkvæðagreiðslunnar gengur ekki upp. Þinginu og þjóðinni er skammtaður eins naumur tími og lög leyfa til að fjalla um málið. Engar skýringar hafa komið fram á þeim flýti en hann skerðir mjög möguleika þingsins og kjósenda til að kynna sér málið og taka upplýsta afstöðu.
Orðalag spurningarinnar er villandi. Það gefur kjósendum væntingar um að Ísland sé enn með stöðu umsóknarríkis og því sé hægt að „halda áfram viðræðum“ eins og ekkert hafi í skorist. Einnig gefur það í skyn að sú vinna sem unnin var á árunum 2009-2013 sé enn í fullu gildi.
Sú ríkisstjórn sem sótti um aðild að ESB árið 2009, var bundin af skilyrðum Alþingis, sem gerðu ítarlegar kröfur um samráð á öllum stigum ferlisins og að ríkisstjórnin mátti ekki víkja frá þeim hagsmunum sem raktir voru í nefndaráliti meirihluta utanríkisnefndar um umsóknina. Núverandi ríkisstjórn er ekki bundin á sama hátt, nema það Alþingi sem nú situr setji henni sambærilega fyrirvara og ramma áður en framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar er samþykkt.
Ríkisstjórnin hefur ekki nægt umboð frá kjósendum til að setja aðild að ESB á dagskrá. Fyrir kosningar voru aðildarviðræður að ESB ekki á dagskrá þeirra flokka sem nú mynda ríkis- stjórn. Flokkur fólksins er andvígur aðild, Samfylkingin ítrekaði að aðild yrði ekki á dagskrá og Viðreisn hafði önnur mál í forgrunni.
Það er ekki meirihluti fyrir aðild á þinginu. Við þessar aðstæður verður að telja óraunhæft að setja málið á dagskrá.
Talsmenn ESB hafa ítrekað sagt að það sé ekki hægt að fá varanlegar undanþágur frá regluverkinu. Varanlegar undanþágur ganga gegn stefnu ESB og auk þess verður að telja mjög ólíklegt að 27 aðildarríki myndu samþykkja slíkar undanþágur eins og staðan er nú. Þau standa mörg í stappi við framkvæmdastjórn ESB vegna ákvarðana hennar, sem þau telja sum ganga gegn sínum hagsmunum.
Undirritaður telur farsælast að Ísland hafi fullt forræði í eigin málum. Í krafti fullveldisins, auðlindanna og fólksins í landinu hefur tekist að gera lífskjör hér betri en í nær öllum löndum heims. Aðild að Evrópusambandinu felur í sér framsal á löggjafarvaldi, framkvæmdavaldi og dómsvaldi úr landi og til stofnana sem þurfa að taka mið af hagsmunum heildarinnar en ekki þeirra sem hér búa. Sambandið glímir við stór vandamál um þessar mundir og horfur þar eru ekki bjartar. Auk þess er ólíklegt að Ísland gæti gengið aftur úr ESB til að endurheimta fullveldið og engar reglur eru um útgöngu úr myntbandalaginu.
Að lokum vill ég þakka nefndinni fyrir að kalla eftir umsögn minni í þessu máli og er að sjálfsögðu fús til að mæta fyrir nefndina til að svara spurningum.
Virðingarfyllst,
Frosti Sigurjónsson