Það er virðingarvert af sóttvarnalækni að viðurkenna mistök í forsendum bólusetningar barna og birta leiðréttingu. Hann breytir reyndar ekki niðurstöðu sinni þótt honum sé ljóst að áhætta barna af sjúkdómnum sé helmingi minni en hann taldi áður og vörn bóluefnisins gegn smiti sé ekki 90% eins og hann taldi.

Leiðrétting 1. Sóttvarnalæknir hafði ofmetið áhættu barna af völdum COVID-19 um 100%, þ.e. sagði hana tvöfalt meiri en stóð í þeirri heimild sem hann notaðist við.

Hann skrifar nú:

„Ef öll 32.000 börn hér á landi á aldrinum 5-11 ára smitast af COVID-19 þá gæti útkoman orðið eftirfarandi: innlagnir gætu orðið 134 (í stað 100-200 sem getið var um í pistlinum), 13 lagst inn á gjörgæsludeild (í stað 16 sem getið var um í pistlinum) og um eitt barn látist (í stað 1-2 sem getið var um í pistlinum).“

Þarna eru hlutföllin og hugtökin orðin í samræmi við heimildina sem er gott. En forsendan öll börn smitast er alls ekki til þess fallin að gefa góða hugmynd um hve mörg börn séu í hættu á að veikjast illa eða deyja. Í raun er hún villandi og ýkir hættuna. Er tilgangurinn að hræða foreldra eða gefa þeim raunsanna mynd af hættunni?

Sóttvarnalæknir ætti að vita manna best að það er útilokað að öll 32 þúsund börn í landinu smitist. Það er faraldursfræðilegur ómöguleiki því hjarðónæmi myndast löngu áður en öll börn ná að smitast. Smitstuðull delta afbrigðisins ert talinn 5 sem þýðir að útbreiðslan hætti þegar 80% barna hafa myndað ónæmi. Með réttum aðgerðum er hægt að lækka smitstuðul verulega þannig að útbreiðsla hætti enn fyrr. Í öllu falli er villandi að miða við að öll börn smitist.

Af hverju eru ekki notuð gögn og hlutföll um innlagnir frá Íslandi? Faraldurin hefur nú þegar geisað hér í tvö ár og færri en 3 þúsund börn á aldrinum 6-12 ára greinst með COVID-19. Hve mörg þeirra hafa þurft innlögn eða gjörgæslu? Eru hlutföllin kannski helmingi lægri hér en í ESB almennt? Hver veit?

Bresk rannsókn  sýnir vel hve dánartíðni barna af COVID-19 er lág. Samkvæmt henni létust tvö af hverri milljón barna. Hér á landi eru um 32 þúsund börn á þessum aldri og því mætti áætla að 0,06 barn gæti látist. Það er því afar lítil hætta á andláti barns af völdum COVID-19 hér á landi. Sóttvarnalæknir segir líkegt að „um eitt“ barn geti látist, en það er ríflega 16 sinnum hærri tala reynsla Breta gefur til kynna.

Staðreyndin er sú að COVID-19 er afar mildur sjúkdómur hjá börnum. Helmingur barna sem smitast fær engin einkenni og innlagnir eru afar fátíðar. Það er því ekki tilefni til að bólusetja hraust börn.

Leiðrétting 2. Sóttvarnalæknir hafði sagt að bóluefnið veitti um 90% vörn gegn smiti skv rannsókn sem sóttvarnalæknir vísar til og hefði mátt geta að var framkvæmd á vegum framleiðanda bóluefnisins. Hið rétta er að niðurstaðan sýndi um 90% vörn gegn einkennasmiti. Stór hluti barna fær engin einkenni við smit þannig að ekki er hægt að fullyrða neitt um vörn bóluefnisins gegn smiti, enda var sú virkni ekki könnuð í þeirri rannsókn sem sóttvarnalæknir vísar til.

Þess má geta að vörn bóluefnisins gegn veikindum hefur enst skemur en vonir stóðu til og því hefur þurft örvunarskammta. Sænsk rannsókn sýnir að vernd bóluefna gegn einkennasmiti dvínar hratt og er nær horfin eftir sex mánuði. Vernd þeirra gegn alvarlegum veikindum endist hins vegar lengur.

Að lokum má nefna að bóluefnið sem áformað er að nota fyrir börnin var hannað fyrir fyrstu útgáfu veirunnar en ekki þau afbrigði sem nú eru algengust.

Staðreyndin er sú að bóluefnið veitir takmarkaða vörn gegn smiti og sú vörn sem það veitir gegn einkannasmiti dvínar hratt á örfáum mánuðum.

Þótt sóttvarnalæknir hafi leiðrétt tvær villur í forsendum stendur hin umdeilanlega ákvörðun hans óhögguð um að bólusetja börn gegn mildum sjúkdómi með bóluefni sem veiti óvissa vörn gegn smiti.

En það var líka margt annað athugavert við forsendur bólusetningar barna…

Ég hvet alla til að lesa pistil minn frá 15. desember þar sem ég fer ítarlega yfir þær ástæður sem sóttvarnalæknir notar sem forsendur fyrir bólusetningu barna. Þar er margt fleira athugavert og ég færi rök gegn ákvörðun sóttvarnalæknis.

Ný rannsókn: Bóluefnin hafa miklu minni virkni gegn omicron

Þann 15. desember birtist ný rannsókn á virkni bóluefna gegn omicron afbrigðinu. Hún var gerð af teymi vísindamanna frá Bandaríkjunum, Kína og Hong Kong.

Niðurstaðan er að núverandi bóluefni hafa tífalt minni virkni gegn omicron afbrigðinu en því afbrigði sem þau voru upphaflega þróuð fyrir. Hér er hægt að lesa rannsóknina sjálfa. https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2021.12.14.472719v1.full.pdf

Sóttvarnalæknir hefur ákveðið að börnum á aldrinum 5-11 ára verði boðin bólusetning við Covid-19. Ástæður sínar fyrir bólusetningu barna setur hann fram í sex liðum í færslu á vefnum Covid.is^[1]

Sumt í þessum ástæðum er rangt en annað orkar tvímælis eins og hér verður rakið.

Er ástæða til að bólusetja börn við COVID-19 ?

Sóttvarnalæknir segir að COVID-19 „geti verið“ alvarlegur sjúkdómur hjá börnum og vitnar til skýrslu^[2] ECDC, Public Health Considerations COVID-19 vaccination of children aged 5-11. sem kom út 1. desember. 

Í skýrslunni kemur skýrt fram hve sjaldgæft það er að börn veikist alvarlega af COVID-19. Sóttvarnalæknir segir hinsvegar hættuna tvöfalt meiri en fram kemur í skýrslunni:   

„Among the 65 800 symptomatic cases aged 5-11 years that were notified during this period, 399 were hospitalized (risk: 0.61%; 95% CI: 0.55-0.67%) and 42 were severely hospitalized (risk among all cases: 0.06% (95% CI: 0.05-0.09%); risk among hospitalized cases: 10.5% (95% CI: 7.7-14.0%)). Deaths were extremely rare, with only two reported.“

Skýrslan miðar við „börn með einkennasmit“ (e. symptomatic cases) en sóttvarnalæknir þýðir það hugtak ranglega sem „börn með smit„. Þetta skiptir verulegu máli því börn með smit eru tvöfalt fleiri en börn með einkenni. Á blaðsíðu þrjú í skýrslu ECDC kemur þetta skýrt fram:

„The study also reported that 50% of positive cases among children aged 5-11 years were asymptomatic, as compared to 12% for adults.“

Fyrst helmingur barna sem greinast eru einkennalaus má álykta að aðeins 0,3% barna sem greinast með COVID-19 þurfi á spítalainnlögn að halda. Það er helmingi minni fjöldi en sóttvarnalæknir gefur upp. En svo greinast ekki öll börn sem smitast, svo enn lægra hlutfall þeirra sem smitast þurfa á spítalainnlögn að halda

Rannsókn^[3] á vegum lýðheilsustofnunar Noregs styður þetta því hún sýnir að aðeins 0,1% barna á aldrinum 5-11 ára sem greindust með kórónuveiruna þurftu að leggjast inn á spítala. Það er enn lægra hlutfall en lesa má úr skýrslu ECDC. Áhættan sem sóttvarnalæknir setur fram er margfalt meiri en reynsla Norðmanna gefur til kynna. 

Sóttvarnalæknir reiknar einnig út að ef öll börn á aldrinum 5-11 ára (32.000 talsins) smitist þá muni 0,006% þeirra látast ( 1-2 börn). Þetta er tvöfalt of há tala. Hlutfallið er tekið úr sömu skýrslu ECDC en það á við um börn með með einkenni (symptomatic cases). Vilji sóttvarnalæknir reikna út frá fjölda smita væri réttara að nota hlutfallið 0,003%. Þá er niðurstaðan sú að minna en eitt (0,96) barn látist jafnvel þótt hvert einasta barn í landinu ætti eftir að smitast. En á svo útbreiddu smiti eru litlar líkur. 

Bresk rannsókn ^[4] sýnir vel hve dánartíðni barna af COVID-19 er lág. Samkvæmt henni létust tvö af hverri milljón barna. Hér á landi eru um 32 þúsund börn á þessum aldri og því mætti áætla að 0,06 barn gæti látist. Það er því afar lítil hætta á andláti barns af völdum COVID-19 hér á landi.

Staðreyndin er sú að COVID-19 er afar mildur sjúkdómur hjá börnum. Helmingur barna sem smitast fær engin einkenni og innlagnir eru afar fátíðar. Það er því ekki tilefni til að bólusetja hraust börn.

Er bóluefnið virkt?

Sóttvarnalæknir fullyrðir að bóluefnið veiti um 90% vörn gegn smiti og vísar til rannsóknar^[5] sem unnin var á vegum Pfizer, þar sem 1517 börn fengu bóluefni en 751 barn fékk lyfleysu. Fjöldi barna var því 2.268 en ekki „um 3.000“ eins og sóttvarnalæknir skrifar. (Þarna skeikar 32%)

Rannsóknin fjallar ekki um vörn bóluefnisins gegn smiti heldur vörn þess gegn einkennum COVID-19. Það er því ekki hægt að fullyrða á grundvelli þessarar rannsóknar að bóluefnið veiti 90% virkni gegn smiti eins og sóttvarnalæknir heldur fram.

Í skýrslu rannsóknarinnar kemur fram að leitað var að smiti hjá þeim börnum sem fengu skyndileg einkenni COVID-19. Aldrei var kannað hve mörg bólusett börn smituðust án einkenna. Til að rannsaka vörn bóluefnisins gegn smiti hefði þurft að skima reglulega fyrir smiti hjá öllum börnunum. Það var ekki gert í þessari rannsókn.

Aðferðafræðinni við skimun barna er lýst á bls. 7 í viðauka^[5] við rannsóknina.

„If a participant developed an acute illness, the participant was considered to potentially have COVID-19 illness.“

Reynslan hefur líka sýnt hve algengt það er að fullbólusettir einstaklingar geti smitast og smitað aðra. Rannsókn^[6] kostuð af NIH í Bretlandi kannaði tíðni delta smita meða bólusettra og óbólusettra og var birt í The Lancet 29.10.2021. Í henni kemur fram að bólusettir smiti heimilisfólk sitt um það bil þriðjungi sjaldnar en óbólusettir. Smit urðu á tólf heimilum þar sem allir voru bólusettir. Einnig kemur fram að veirumagn er svipað í bólusettum og óbólusettum einstaklingum með COVID-19, en veirumagnið er lengur hátt hjá óbólusettum.

Með hliðsjón af reynslu og rannsóknum er beinlínis rangt að kynna  bóluefnið sem vörn við smiti hjá börnum. Bóluefnið er fyrst og fremst vörn gegn veikindum.

Vörn bóluefnisins gegn veikindum hefur því miður enst skemur en vonir stóðu til og því hefur þurft örvunarskammta. Sænsk rannsókn^[7] sýnir að vernd bóluefna gegn einkennasmiti dvínar hratt og er nær horfin eftir sex mánuði. Vernd þeirra gegn alvarlegum veikindum endist hins vegar lengur.

Að lokum má nefna að bóluefnið sem áformað er að nota fyrir börnin var hannað fyrir fyrstu útgáfu veirunnar en ekki þau afbrigði sem nú eru algengust.

Staðreyndin er sú að bóluefnið veitir takmarkaða vörn gegn smiti og sú vörn sem það veitir gegn einkannasmiti dvínar hratt á örfáum mánuðum.

Er börnum hætt við langtíma áhrifum af völdum COVID-19?

Sóttvarnalæknir viðurkennir hér að langtíma áhrif af völdum COVID-19 hafi ekki komið fram hjá börnum svo vitað sé – samt segir hann að full ástæða sé til að áhyggjur. Þetta er ekki sannfærandi röksemdafærsla.

Rannsókn^[8] á Long-Covid í börnum og unglingum birtist í desemberhefti The Pediatric Infectious Disease Journal. Í henni er farið yfir 14 rannsóknir sem birst hafa um þetta efni. Sömuleiðis kemur þar fram að hætta á alvarlegum COVID veikindum hjá börnum sé lítil. Niðurstaðan er þessi:

„In summary, the evidence for long COVID in children and adolescents is limited, and all studies to date have substantial limitations or do not show a difference between children who had been infected by SARS-CoV-2 and those who were not.“

Ekkert hefur því enn komið fram sem bendir til þess að langtímaáhrif vegna COVID-19 séu tilefni til að bólusetja öll börn við sjúkdómnum.

Er bóluefnið öruggt fyrir börn?

Sóttvarnalæknir viðurkennir hér að „ekki mörg börn hafa verið bólusett“ og því sé ekki hægt að fullyrða með vissu hvort alvarlegar aukaverkanir muni leiða af bólusetningu þeirra. Þetta er staðreynd og ætti í sjálfu sér að nægja til að hætta við bólusetningu barna, ekki síst í ljósi þess hve sjúkdómurinn sjálfur er mildur í börnum.

Franska Læknaakademían vakti athygli á þessari sömu áhættu í fréttatilkynningu[9] þann 15. nóvember sl. að rannsókn^[5] Pfizer (birt í NEMJ 9. nóvember) hafi verið allt of lítil til að meta hættu á sjaldgæfum en alvarlegum aukaverkunum og segir:

„- the number of children enrolled in phase 2/3 clinical trials (1517 vaccinated vs. 751 with placebo), still very insufficient to detect possible severe and rare adverse events“

Rannsókn^[13] Pfizer á öryggi bóluefnisins fyrir börn stendur enn og henni mun ekki ljúka fyrr en í maí 2026. Þangað til er notkun bóluefnisins háð sérstakri neyðar-undanþágu (e. „Emergency Use Authorization“). Ekkert neyðarástand er að finna hjá börnum sem réttlætir slíkt leyfi.

Fyrirsögn sóttvarnalæknis þess efnis að enn hafi ekki komið fram alvarlegar aukaverkanir er í raun blekkjandi í ljósi þess hve fá börn hafa fengið bóluefnið og hve stuttur tími er liðinn frá því rannsóknin hófst.

Af þessu tilefni má rifja upp rannsókn^[10] á vegum Lýðheilsustofnunar Noregs, NIPH, sem leiddi í ljós fimmfalda aukningu á tíðni drómasýki hjá þeim börnum og ungmennum sem höfðu verið bólusett við svínaflensu veturinn 2009-10. Að meðaltali liðu átta mánuðir frá bólusetningu þar til drómasýkin uppgötvaðist.

Sóttvarnalæknir fullyrðir í lokin að alvarlegar aukaverkanir eftir COVID-19 hjá börnum séu umtalsvert líklegri en aukaverkanir eftir bólusetningu. Þar styðst hann ekki við heimildir enda verða þær ekki tiltækar fyrr en árið 2026 þegar rannsókn á öryggi bóluefna Pfizer fyrir börn lýkur. 

Daginn eftir að sóttvarnalæknir birti ákvörðun um bólusetningar barna birtust niðurstöður nýrrar rannsóknar^[11] í Nature Medicine þar kemur fram að seinni skammtur Moderna bóluefnisins skapi fólki töluvert meiri hættu á hjartabólgu en sjálft COVID-19. Það dæmi sýnir hve langur tími getur liðið þar til aukaverkanir koma í ljós.

Lýðheilsustofnun Finnlands THL^[12] hefur lagt til bólusetningu 5-11 ára barna sem eru í áhættuhópi vegna COVID-19 en ætlar að bíða með önnur börn:

“The main reason why THL does not recommend vaccinations at this point for all children aged 5 to 11 years is that their burden of disease is small. Infections in children of this age are usually mild and the severe disease is extremely rare compared to other vaccine-preventable diseases. When the burden of disease is small in a group, very few adverse effects are accepted. If society aims to control the epidemic by vaccinating children who themselves benefit only a little from the vaccinations, having information on safety is even more important,” says Hanna Nohynek, Chief Physician at THL.

Þetta virðist skynsamleg ákvörðun hjá Finnum. Staðreyndin er sú að rannsókn^[13] á öryggi bóluefnis Pfizer fyrir börn mun ekki ljúka fyrr en um mitt ár 2026 og þangað til er ekki hægt að fullyrða að það sé nógu öruggt.

Er rétt að nota óreynt bóluefni til að draga úr truflunum?

Einangrun og sóttkví barna er samkvæmt tillögum sóttvarnalæknis. Það er í hans valdi að breyta reglunum þannig að þær miðist betur við þarfir og aðstæður barna. Þannig gæti truflun af sóttvarnaraðgerðum verið í lágmarki og í betra samræmi við þá litlu áhættu sem börnum er búin af COVID-19.

Bólusetning barna er hins vegar ekki góð lausn á þeirri röskun sem stafar af sóttvarnaaðgerðum enda munu bólusett börn áfram geta smitast og smitað.

Er nauðsynlegt að bólusetja börn til að verja bólusetta fullorðna?

Bólusetning minnkar vissulega líkur á smiti, en hve mikið minnka þær? Bresk rannsókn^[6] sýnir að líkurnar minnka um þriðjung. Sama rannsókn sýnir að smit bárust einnig innan fjölskyldna þar sem allir voru bólusettir. Bóluefnin veita því ekki tryggingu gegn smiti.

Öllum fullorðnum og fólki í áhættuhópum býðst bólusetning og geta þannig varið sig gegn alvarlegum veikindum. Því er engin ástæða til að setja börn í hættu með bóluefni sem gerir þeim lítið gagn en gæti valdið þeim alvarlegum aukaverkunum.

Ekki gott að nota skólana til bólusetningar

Sóttvarnalæknir virðist ganga út frá því að allir foreldrar vilji að börn þeirra verði bólusett. Ekki er víst að svo sé. Vonandi munu sem flestir foreldrar kynna sér vandlega rökin með og móti bólusetningu. Ekki kæmi á óvart ef stór hluti foreldra kysi að fresta bólusetningu þar til endanleg gögn liggja fyrir um öryggi bóluefnana. Einnig má gera ráð fyrir að foreldrar þeirra barna sem hafa fengið COVID-19 telji bólusetningu óþarfa.

Bólusetning í skólum getur skapað ósanngjarnan þrýsting á foreldra og börn. Val um bólusetningu á aldrei að vera þvingað fram, heldur byggja á staðreyndum um áhættu og ávinning. Eðlilegt er að bólusetning barns sé einkamál þess og foreldra þess. Forðast ber að skapa aðstæður sem geta leitt börn í andstæða hópa eða ýtt undir einelti.

Niðurstöður

Þær ástæður^[1] sem sóttvarnalæknir hefur birt varðandi bólusetningu allra barna á aldrinum 5-11 ára standast ekki skoðun og því væri rétt að hætta við áformin.

Finnska lýðheilsustofnunin leggur til^[12] að aðeins þeim börnum sem eru talin í sérstakri hættu af völdum COVID-19 verði boðið bóluefni þar til upplýsingar liggja fyrir um öryggi bóluefnisins og fágætar aukaverkanir. Það virðist skynsamleg nálgun hjá Finnum.

Til að teljast fullbólusett mun hvert barn þurfa tvo skammta af bóluefninu og þegar áhrifin af þeim dvína munu þau þurfa örvunarskammta. Hverjum viðbótar skammti bóluefnis fylgir óskilgreind hætta á alvarlegum en sjaldgæfum aukaverkunum.

COVID-19 er mjög vægur sjúkdómur hjá börnum. Vægari en flensa og margar aðrar pestir sem þau glíma við í æsku. Helmingur barna sem greinast finnur ekki til einkenna. Það er því ekki nokkur ástæða til að ýta hraustum börnum út á braut raðbólusetninga gegn COVID-19.

Viðbót 17. desember: Sóttvarnalæknir hefur brugðist við tveimur ábendingum og birt leiðréttingu. Við leiðréttinguna er ýmislegt að athuga og um það fjallar næsti pistill sem lesa má hér.

Heimildir:

1. Ákveðið hefur verið að bjóða börnum 5-11 ára bólusetningu gegn COVID-19. Frá sóttvarnalækni. Covid.is 12.12.21
2. Interim public health considerations for COVID-19 vaccination of children aged
   5-11 years. ECDC, 1. des. 2021
3. UK virus variant associated with higher risk of hospital admission. Norwegian Institute of Public Health. 21.3.2021
4. Deaths in Children and Young People in England following SARS-CoV-2 infection during the first pandemic year: a national study using linked mandatory child death reporting data, Smith ofl, Júlí 2021
5. Evaluation of the BNT162b2 Covid-19 Vaccine in Children 5 to 11 Years of Age, NEMJ, 9. nov. 2021 , ásamt Supplementary Appendix.
6. Community transmission and viral load kinetics of the SARS-CoV-2 delta (B.1.617.2) variant in vaccinated and unvaccinated individuals in the UK. The Lancet. 29.10.21
7. Effectiveness of Covid-19 Vaccination Against Risk of Symptomatic Infection, Hospitalization, and Death Up to 9 Months: A Swedish Total-Population Cohort Study. The Lancet Preprint. 25.10.21
8. How Common is Long COVID in Children and Adolescents? PIDJ, Des.2021
9. Should children be vaccinated against Covid-19? Press release from the French National Academy of Medicine, November 15, 2021
10. Narcolepsy after swine influenza pandemic, NIPH, 29.03.17
11. Risks of myocarditis, pericarditis, and cardiac arrhythmias associated with COVID-19 vaccination or SARS-CoV-2 infection. Nature Medicine, 14.12.2021
12. THL recommends COVID-19 vaccines for at-risk children aged 5 to 11 years, more information on safety is required for the entire age group. THL, 3.12.21
13. A Phase 1/2/3 Study to Evaluate the Safety, Tolerability, and Immunogenicity of an RNA Vaccine Candidate Against COVID-19 in Healthy Children and Young Adults.

Um mánaðarmótin apríl-maí flutti RÚV átakanlegar fréttir frá Indlandi. Neyðarástand ríkti vegna faraldursins, sjúkrahús og útfararstofur höfðu ekki undan. Þann 10. maí greindust 400 þúsund smit á einum degi.

Indverjum tókst samt með markvissum aðgerðum að ná tökum á faraldrinum og eftir mánuð hafði smittíðni lækkað um 75%. Mánuði síðar greindust 40 þúsund smit á dag, fækkun um 90%. Síðan hefur smitum haldið áfram að fækka jafnt og þétt í Indlandi og greinast nú færri en 10 smit á hverja milljón íbúa.[1] 

Nú geysar faraldurinn sem aldrei fyrr á Íslandi. Þegar þetta er skrifað greindust hér 200 smit á einum degi en aðeins 14 smit hjá 240 milljón íbúum indverska fylkisins Uttar Pradesh. Getum við mögulega lært eitthvað af þessum frábæra árangri Indverja?

Í maí höfðu Indverjar ekki bóluefni til að kveða niður bylgjuna, auk þess sem aðstæður þar voru á margan hátt miklu erfiðari en hér. Þeir þurftu því að grípa til töluvert harðari samfélagslegra takmarkana en við höfum vanist, en auk þess gaf indverska heilbrigðis- og velferðaráðuneytið út leiðbeiningar um að þeir sem væru með smit gætu tekið lyfið Ivermectin (magn: 0.2 mg/kg) í 3-5 daga.[2] 

Indland telur 29 fylki. Fámennast þeirra er fylkið Goa með 1.8 milljón íbúa. Þar greindust ríflega fjögur þúsund smit í byrjun maí. Heilbrigðisráðherra fylkisins, Mr. Vishwajit Rane gaf þá út fyrirmæli[3] um að allir eldri en 18 ára fengju Ivermectin (1 stk. 12. mg. tafla) sem fyrirbyggjandi lyf. Þeim sem voru smitaðir var boðið að taka 12 mg af Ivermectin á dag í fimm daga. Á næstu fjórum vikum lækkaði fjöldi daglegra smita í Goa um 90%. Þau voru aðeins 400 þann 11. júní og fóru síðan lækkandi. 

Stjórnvöld í Karnataka fylki (61 milljón íbúa) og Uttarakhand fylki (10 milljón íbúa) ákváðu einnig að dreifa Ivermectin til allra íbúa[4]. Í þessum fylkjum lækkaði tíðni smita um 90% á næstu fjórum vikum.[1] 

Alþjóðaheilbrigðisstofnunin (WHO) hefur mælt gegn notkun Ivermectin gegn Covid-19, á þeim grunni að ekki sé enn nægilega sannað að lyfið gagnist gegn sjúkdómnum. Stjórnvöld í Kerala (34 milljónir íbúa) og Tamil Nadu (72 milljónir íbúa) ákváðu því að dreifa ekki ivermectin töflum til íbúa.  [5][6] Þessum tveim fylkjum hefur gengið illa að draga úr faraldrinum og smittíðnin þar er mun hærri en í Goa, Karnataka og Uttarakhand.

Svo virðist sem þeim fylkjum sem notuðu ivermectin, hafi gengið öðrum betur að draga úr smitum og veikindum. Fleira gæti vissulega ráðið árangrinum, en hann rímar sterklega við þær fjölmörgu rannsóknir á ivermectin sem bent hafa til þess að lyfið fækki smitum, mildi einkenni og dragi verulega úr hættu á innlögnum og andlátum vegna Covid-19. Rannsóknir hafa einnig sýnt að ivermectin skilar sjúklingum betri árangri því fyrr sem það er notað.[7]

Þess má geta að ivermectin hefur í tugi ára verið í flokki með virkustu og öruggustu lyfjum sem þekkjast. Einkaleyfi Merck á lyfinu rann út fyrir mörgum árum. Hver skammtur kostar innan við 10 kr í framleiðslu og framboðið er nægt. 

Það er erfitt að sjá hvað gæti tapast við að nota ivermectin hér en ávinningurinn gæti hinsvegar verið gríðarlegur.  Okkur liggur á að kveða niður faraldurinn eins hratt og mögulegt er; heilsa, líf, athafnafrelsi og efnahagur landsins er í húfi. Því er fullt tilefni til að beita öllum þeim meðulum sem mögulega geta komið að gagni í baráttu við faraldurinn og valda ekki skaða.

Heimildir:

• [1] Johns Hopkins Whiting School of Engineering CSSE 
• [2] Guidelines for home isolation mild Covid 19 cases, Ministry of Health and Family Welfare.
• [3] All adults in Goa given Ivermectin. The Economic Times. 11. maí 2021.
• [4] COVID-19: Ivermectin tablets to be distributed among Uttarakhand residents, TET, 12. maí 2021.
• [5] Covid-19 Treatment Guidelines for Kerala State, 25. april 2021
• [6] Covid-19 pandemic – Treatment protocol for patients with corona virus infection, Tamil Nadu, 31. may 2021
• [7] Covid-19 Treatment studies for Ivermectin. Sjá: www.c19ivermectin.com

Sólböð virðast einnig draga úr líkum á hjartasjúkdómum, sykursýki, alzheimer, MS, liðagigt, tannskemmdum hjá börnum, offitu og nærsýni auk þess sem sólböðin geta mildað þunglyndi, geðklofa, mígreni og vetrardrunga. Lengi hefur verið þekkt að sólböð geta dregið úr einkennum psoriasis og árið 1903 fékk Niels Finsen, læknir af íslenskum uppruna, nóbelsverðlaun í læknisfræði fyrir að uppgötva læknandi áhrif sólarljóss á berkla og fleiri skjúkdóma.

Þrátt fyrir þessi miklu fyrirbyggjandi áhrif sólbaða gegn lífshættulegum krabbameinum og fleiri sjúkdómum eru heilbrigðisyfirvöld ekki sérlega dugleg við að upplýsa almenning um mikilvægi sólbaða.

Þar til heilbrigðisyfirvöld gefa út ráðleggingar um hvernig best sé að stunda sólböð til að draga úr líkum á krabbameinum og fleiri hættulegum sjúkdómum eru hér nokkur atriði sem gott er að hafa til hliðsjónar:

1. Farðu í sólbað þegar sólin er hátt á lofti, því aðeins þá kemst allt það tíðniróf sem húðin þarfnast í gegnum lofthjúpinn. Gættu þess samt að vera aðeins stutta stund í sólbaði til að forðast bruna. Flestum duga 7 til 20 mínútur til að ná fullum ávinningi.
2. Því stærra svæði af húðinni sem sólin nær að skína á því betra.
3. Ekki nota sólvörn fyrr en eftir að 7 til 20 mínútur eru liðnar.
4. Gefðu húðinni góðan tíma til að jafna sig eftir sólbaðið. Best að láta heilan dag líða á milli sólbaða. Það er alveg nóg að fara í sólbað þrisvar í viku til að ná fullum ávinningi.
5. Óþarflega tíð og löng sólböð geta valdið sólbruna, flýtt öldrun húðarinnar og aukið líkur á húðkrabbameinum. Það ber því ávallt að stunda sólböð af skynsemi og hafa í huga að 20 mínútur á dag duga flestum til þess að fullnýta hin jákvæðu áhrif sólarinnar. Eftir því sem sólbað lengist umfram þennan tíma eykst hættan á neikvæðum afleiðingum.
6. Húðin notar útfjólublátt ljós af bylgjulengdinni 310 nm til að framleiða D vítamín. Þessi bylgjulengd sólarljóssins nær vart til jarðar hér á landi nema sólin sé frekar hátt á lofti og aðeins yfir sumarmánuðina (maí til september).

En auka sólböð ekki líkur á húðkrabbameini?
Tíðni húðkrabbameins hefur aukist undanfarna áratugi hjá norrænu fólki og er talið að aukningin sé afleiðing af aukinni inniveru, tíðari ferðalögum til landa þar sem geislun sólar er mun sterkari en á norðurlöndunum auk þess sem fleiri mein uppgötvast með bættu eftirliti.

Rannsóknir sýna að þeir sem vinna utandyra og fá sól að staðaldri eru ólíklegri enn innivinnandi til að fá húðkrabba. Útivinnandi eru einnig líklegri til að ná fullum bata af húðkrabbameini en þeir sem vinna innandyra.

Það má því vera að regluleg hófleg sólböð geti jafnvel haft forvarnargildi gegn húðkrabbameini en hættan er hinsvegar talin meiri hjá þeim sem eru með mjög ljósa húð, eru óvanir sól og fara í löng og mikil sólböð í suðlægum löndum.

Er ávinningur meiri en áhætta?
Rannsókn sem unnin var af krabbameinslæknum við sjúkrahúsið í Osló og studd af norsku krabbameinsamtökunum, lagði mat á áhættu og ávinning af sólböðum. Niðurstaðan var sú að þrátt fyrir að sólböð gætu aukið hættu á húðkrabbameini væri áhættan mjög lítil í samanburði við þann mikla ávinning sem fengist með því að draga verulega úr líkum á algengum krabbameinum.

Sólböð eru hollari en D-vítamín
Sólböð hafa varnaráhrif gegn öllum ofantengdum sjúkdómum en D vítamín í fæðu virðist aðeins hafa varnaráhrif gegn sumum þeirra. Sólböð draga t.d. úr líkum á blöðruháls-krabbameini en D vítamín virðist ekki hafa slík áhrif. Ekki er enn ljóst hvað veldur þessum mun en ýmsar kenningar hafa verið reifaðar. Hugsanlegt er að húðin framleiði fleiri mikilvæg efni en D-vítamín þegar hún nýtur sólarljóss en þetta hefur ekki enn verið nægilega rannsakað.

Heimildir:
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3897598/
https://www.cambridge.org/core/journals/public-health-nutrition/article/vitamin-d-sun-sunbeds-and-health/7C6BE4A867B208F9DE1B68B454CF4342/core-reader#
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5129901/