Nefndin gerði þá breytingu á frumvarpinu að heimildin takmarkaðist við 5% af hreinni eign lífeyrissjóðs. Lífeyrissjóðir hafa til þessa haft heimild til að fjárfesta 20% af hreinni eign í verðbréfum óskráðra fyrirtækja en hún breytist ekki við þetta. 

Niðurstaða álits meirihluta efnahags- og viðskiptanefndar er þessi:

„Það er mat meiri hlutans að auknar fjárfestingarheimildir lífeyrissjóða á markaðstorgi fjármálagerninga verði til þess að auka fjölbreytni fjárfestingarkosta sem lífeyrissjóðum standi til boða á innlendum markaði. Þannig verði mögulegt að auka áhættudreifingu í eignasöfnum lífeyrissjóða.
Meiri hlutinn telur frumvarpið auðvelda lífeyrissjóðum að fjárfesta í smáum og meðalstórum fyrirtækjum sem lúta skarpari laga- og regluumgjörð. Það geti bæði bætt ávöxtun lífeyrissjóða og aukið hagvöxt. Þá bendir meiri hlutinn á að endanleg ábyrgð á fjárfestingum lífeyrissjóða liggur fyrst og fremst hjá stjórnum þeirra.
Skort hefur hvata fyrir smá og meðalstór fyrirtæki til að undirgangast kröfur MTF um gagnsæi og upplýsingagjöf en frumvarpið miðar að því að auka þann hvata.“

Rétt er að halda því til haga að einn þingmaður var mótfallinn því að lífeyrissjóðir fengju þessa heimild og hann skilaði séráliti í málinu. Það spunnust því nokkuð líflegar umræður um málið. Sjá má upptöku hér.

Nýsköpunarsjóður hefur ekki mikið fé aflögu til nýfjárfestinga um þessar mundir og ólíklegt má telja að ríkissjóður geti lagt honum til digra sjóði á næstu árum. Þetta þýðir að færri nýsköpunarverkefni munu fá fjármagn til uppbyggingar.

Á sama tíma og ríkissjóður berst í bökkum vegna skulda, glíma lífeyrissjóðir við vanda sem er allt annars eðlis. Þeir þurfa að fjárfesta fyrir 130 milljarða árlega innan hafta. Talað er um hættu á bólumyndun á eignamarkaði í því sambandi. Lífeyrissjóðir hafa ekki fjárfest að ráði í nýsköpun, megnið fer í skráð verðbréf og skuldabréf ríkissjóðs.

Með kaupum á Nýsköpunarssjóð atvinnulífsins myndu lífeyrissjóðir eignast fjölbreytt safn af nýsköpunarfyrirtækjum sem gæti gefið þeim verulegan arð í framtíðinni. Með kaupum á Nýsköpunarssjóði atvinnulífsins væru lífeyrissjóðir jafnframt komnir með starfandi sjóð í hendurnar. Sjóðurinn væri kjörinn farvegur fyrir aukna þátttöku lífeyrissjóða í nýsköpun sem myndi án efa skila sér í auknum vexti íslensks atvinnulífs, fleiri störfum og þar með bættum lífskjörum í landinu.

Skyldu lífeyrirsjóðir hafa einhvern áhuga á að skoða þessa hugmynd?

Flugmiðar, makríll og pólitík

Frosti Sigurjónsson í viðtali á Ásbrúarblogginu.

Frumkvöðlar laga og stilla

„Ég er þannig gerður að ef ég heyri falskan tón reyni ég sjálfkrafa að stilla hann – ég einfaldlega verð að stíga fram til að gera eitthvað í málunum. Allar mínar hugmyndir hafa orðið þannig til, líka Dohop, þar sem ég rak mig á að í flóknu umhverfi flugfargjalda vantaði einfaldleika og víðtæka þjónustu. Þess vegna fór ég af stað – til að laga þá skekkju.“

Frosti gerir engan greinarmun á frumkvöðli og listamanni; að listamaðurinnn sjái tóm og reyni að útrýma því, fylla upp í grámann og leiðindin með fegurð eða spennu eða nýjum hugmyndum og að frumkvöðullinn geri nákvæmlega það sama:

„Frumkvöðull getur ekki setið kyrr og horft á skekkju eða óuppfyllta þörf í kringum sig. Hann verður viðþolslaus þar til málið er leyst.
Og reynsla mín er sú að hvatinn sé sjaldnast fjárhagslegur, þótt umræðan sé oft á annan veg. Frumkvöðlar eru fæstir drifnir áfram af peningum. Þeir vilja fyrst og fremst koma hlutunum á hreyfingu; þeir vilja breyta og bæta.“

Alls ekki besti stjórnandinn

Frosti talar af mikilli ákefð um eðli frumkvöðuls og nýsköpunar, en leggur þó áherslu á að þetta sé enginn stórisannleikur heldur aðeins hans eigin skynjun á þessi víðtæku hugtök:

Í spjallinu kemur þó skýrt fram að auðvitað eigi ekki allir að vera frumkvöðlar, því þá yrði lítið úr verki í samfélaginu. Góðir rekstraraðilar séu nauðsynlegir því þeir kunni að slípa og fága; fá það besta út úr hugmyndunum og byggja upp skipulagsheildir.„Að mínu mati ætti maður eins og ég alls ekkert erindi á þing ef allt væri í himnalagi. Í slíkum aðstæðum er best að þeir sjái um að reka samfélagið sem eru einmitt góðir í því – í rekstri og skipulagi. En eins og staðan er núna þurfum við nýja hugsun, út fyrir rammann, í bland við sterka rekstraraðila.“

Hvernig verðum við best í því að vera 300 þúsund manna þjóð?

Þegar talið berst að mögulegri þingmennsku Frosta kemur fram sú skoðun hans að einmitt núna eigi einstaklingar með hugsun frumkvöðulsins fullt erindi á þing, því að Ísland eigi að þora að endurskilgreina hvernig samfélög eru byggð upp; að íslenska þjóðin eigi að nýta sér smæð sína og hraða og taka sér forystuhlutverk í samfélagsþróun heimsins.„Hluti af vandanum okkar hér á Íslandi er að við höfum erft samfélagskerfi frá milljónaþjóðum. Og í mörgum tilfellum virka þau kerfi einfaldlega ekki því þau eru sniðin að þeirra þörfum. Tökum hlutabréfamarkaðinn sem dæmi, en regluverk hans miðast við milljónaþjóðir. Hann er því mjög lokaður og mörgum skilyrðum háður, svo lokaður að stærstur hluti smárra og meðalstórra fyrirtækja kemst ekki inn á hann. Þetta takmarkar möguleika þeirra á að ná sér í nýtt fjármagn og í leiðinni möguleika venjulegra Íslendinga á að fjárfesta í þessum fyrirtækjum. Það væri öllum til góða ef þetta flæði væri opnara. Þetta er aðeins eitt dæmi af fjölmörgum sem sýna að við eigum ekki að erfa risastór föt frá stórveldunum í kringum okkur, heldur skapa okkar eigin kerfi sem eru sniðin að því að við erum aðeins 300 þúsund talsins. Með því að sníða okkur stakk eftir vexti getum við orðið best í heimi – best í því að vera 300 þúsund manna þjóð.

Ég líki þessu stundum við sportbíl sem hangir fyrir aftan stóran flutningabíl, kemst ekki leiðar sinnar og nýtir ekki kraft sinn. Ríkin í kringum okkur eru stór og það er gott og blessað, en þess vegna eru þau líka þunglamaleg og breytingar og tilraunir taka langan tíma.

Ef við leyfum okkur að taka fram úr þeim – á okkar eigin forsendum – getum við leitt heiminn inn á nýjar brautir með því að sýna fram á hvað virkar og hvað virkar ekki. Þetta er vel hægt að gera án þess að fara fram úr sjálfum sér, ef við bara höldum áfram að keyra
varlega.“

Ísland = Sprotaland = gróðurhús hugmynda

Í spjallinu kemur fram sú eindregna skoðun Frosta að Ísland, ekki síst Reykjavík, búi yfir öllu því sem vel heppnuð „start-up“ miðstöð þarf upp á að bjóða. Í Frakklandi hafi t.d. verið reynt að koma slíkri miðstöð á koppinn með verkefninu Sophia Antipolis, en það hafi orðið mjög takmarkað og líflaust, m.a. vegna ytri aðstæðna sem séu mun hagstæðari í Reykjavík:

„Hvað er það sem við eigum hér á Íslandi? Mikinn hraða og – enn sem komið er – einfalt regluverk þegar kemur að því að stofna fyrirtæki. Við eigum einfalt og sterkt samfélag í Reykjavík, barmafullt af menningu og listum sem örva alla starfsemi fyrirtækja með óbeinum hætti. Gleymum því ekki að Reykjavík er höfuðborg, jafnvel þótt hún sé höfuðborg smárrar þjóðar. Og Reykjavík er mjög lifandi.

Hér eru litlar fjarlægðir sem sparar mikinn tíma í fundarhöldum og rekstri. Við eigum einfaldlega kjöraðstæður til að fóstra smá og meðalstór sprotafyrirtæki og þau eiga að koma hingað í stórum stíl og hugsa: Við ætlum að koma til Íslands til að „starta okkur upp“.

Við eigum að velja og hafna og skilgreina hvað við ætlum að gera og ekki gera. Mesti vaxtargróðinn er á upphafsstigum fyrirtækja, þegar þau stækka upp í að þjóna mörkuðum sem telja 300 þúsund og upp í milljón einstaklinga. Eftir það eru fyrirtæki orðin alltof stór fyrir Ísland og geta valdið vandræðum.

Þetta er alls ekki séríslenskt – t.d. er Nokia talið orðið of stórt fyrir Finnland, því að ef þeim gengur illa myndast sjálfkrafa kreppa í öllu landinu. Þegar fyrirtæki verða mjög stór í litlu landi geta völd þeirra orðið meiri en hollt er. Þá er kannski betra að þau færi sig úr landi
og við ættum ekki að harma það. Við gætum áfram átt hlut í þeim og notið arðs og tengsla og þekkingin myndi nýtast til að hleypa nýjum fyrirtækjum af stokkunum.

Markmiðið ætti ekki að vera að gera allt til að halda stórum fyrirtækjum í landinu, miklu frekar að fóstra vaxandi fyrirtæki, smá og meðalstór. Við eigum allt í þennan „start-up“ kúltúr og þurfum einfaldlega að ná utan um það hvernig hann getur orðið enn betri.“

„Umboðsmaður íslenska makrílsins“

Sú saga hefur flogið fjöllum hærra að Frosti hafi gerst stórtækur í makrílsölu hér á landi:

„… þetta var skólabókardæmi um það hvernig þörf, skekkja og persónulegur áhugi getur drifið mann áfram í frumkvöðlastarfi.“

Ég fór einfaldlega að veiða makríl með stráknum mínum, því við erum mjög hrifnir af þeim fiski og ef hann er meðhöndlaður rétt er hann frábær á grillið – hann má t.a.m. ekki komast í tæri við mikið súrefni. En þetta er nýr fiskur á Íslandsmiðum og þegar hann fór að veiðast hér beið ég alltaf eftir því að hann kæmi í búðir. Það gerðist hins vegar ekki og ég var steinhissa.

Þegar strákurinn minn átti aur eftir að lokinni sumarvinnu stóð hann frammi fyrir því að leggja hann inn á banka, en ég stakk upp
á því að hann færi í smá bissness. Á endanum keyptum við saman eitt tonn af makríl, fundum samstarfsaðila í pökkun, geymslu og dreifingu, stofnuðum heimasíðu og fórum í kynningarstarf og markaðssetningu.

Stutta útgáfan er sú að tonnið kláraðist og við töpuðum ekki á ævintýrinu, en að því loknu vorum við báðir farnir að sýsla við eitthvað annað og höfðum ekki tíma til áframhalds. Samstarfsaðilinn tók því við keflinu, sprotinn lifir og dafnar vonandi og blómstrar í náinni framtíð.

En jú, það er satt að þetta var skólabókardæmi um það hvernig þörf, skekkja og persónulegur áhugi getur drifið mann áfram í frumkvöðlastarfi. Og þetta vakti nokkra athygli, bæði á makríl og á hugtakinu nýsköpun. Þannig starfa ég sjálfur, alltaf út frá áhuga og þeirri þörf sem ég kem auga á í nærumhverfinu.“

Mottó frumkvöðulsins – klassík eða klisja?

Frosti á þrjú börn en segist ekki ræða mikið við þau að fyrra bragði um það að vera frumkvöðull eða starfa í nýsköpun; þau eigi sín eigin áhugamál og hann sem foreldri vilji alls ekki reyna að móta þau eftir eigin höfði. En hvaða lífsviðhorf liggur undir störfum hans?

„Það er alltaf það sama: Að hjálpa og laga. Það er það sem ég vil gera. Framan af snerist lífið auðvitað um að hugsa þröngt, koma undir sig fótunum, tryggja þarfir fjölskyldunnar og skapa öryggi fyrir okkur öll, en nú er það komið og því vil ég leggja mitt af mörkum.

Þegar ég var að byrja leitaði ég ótrauður eftir aðstoð annarra frumkvöðla sem ég vissi að hefðu öðlast tiltekna reynslu. Ég hafði einfaldlega samband við þá og bað um ráð og fékk því að læra af óteljandi fólki. Allir vildu hjálpa – ég kom aldrei að lokuðum dyrunum. Og þetta vil ég ólmur gera núna, að hjálpa öðrum sem vilja stíga sín fyrstu skref, til að endurgjalda það sem ég fékk sjálfur að læra.

Ég vil líka leggja mitt af mörkum fyrir samfélagið í heild sinni – að breyta og laga það sem amar að, því við erum alls ekki búin að laga kerfisgallana sem komu í ljós í hruninu árið 2008.

Staðreyndin er sú að við erum ung þjóð – við erum rétt að byrja og eigum ekki langa hefð í viðskiptum. Þegar ég var í námi erlendis var ég að læra með fólki sem var fætt inn í fjölskyldur sem hafði stundað viðskipti í marga ættliði.

Eins og gefur að skilja hafði þetta fólk aðgang að mikilli uppsafnaðri reynslu og ákveðið forskot. Það er veruleiki sem við Íslendingar erum rétt að stíga inn í og við lærum hratt, ekki síst af mistökunum.

Ísland var áður á útjaðri heimsins en með netinu er okkur mögulegt að stunda alþjóðleg viðskipti, þróa og selja lausnir okkar um allan heim, en búa samt áfram á þessu fallega landi. Hvað vill maður biðja um meira?“

óRáðstefna (e. unConference) gengur einmitt út á að stefna saman fólki til að ræða málin sín á milli, en hefðbundnum fyrirlestrum er gefið frí. Reyndar er einn stuttur fyrirlestur í byrjun þar sem leikreglur óRáðstefnu eru útskýrðar.

Þátttakendur mæta á óRáðstefnu til að miðla af reynslu sinni og leita svara við spurningum. Ekki er ákveðið fyrirfram hvaða málefni eru tekin fyrir, þátttakendur ákveða það bara sjálfir á staðnum.

Ef sem dæmi einhver er að velta því fyrir sér hvernig sé best að stofna fyrirtæki í Bandaríkjunum getur hann varpað þeirri spurningu inn í hópinn og þá gefa þeir sig fram sem hafa einhver svör og líka þeir sem vilja heyra svörin og umræðan er byrjuð.

Þannig verða til margir mismunandi málefnahópar samtímis. Fólk röltir á milli hópa og staldrar við í þeim hóp sem það getur spurt eða lagt til mála. Röltir svo áfram í næsta hóp þegar svörin eru komin eða byrjar nýjan hóp um nýtt viðfangsefni.

Þeir sem tekið hafa þátt í óRáðstefnum tala gjarnan um tækifærin sem skapast. Svör fást við spurningum, ný viðskiptasambönd verða til og jafnvel vísar að nýjum fyrirtækjum eða störfum.

Ekki veit ég til þess að óRáðstefna hafi verið haldin á Íslandi, en laugardaginn 3. nóvember mun Landsbankinn standa fyrir einni slíkri sem kallast Iceland Innovation Unconference 2012. Fjöldi fólks úr hinum ýmsu atvinnugreinum hefur boðað komu sína og ég ætla að nota tækifærið og spyrja það nokkura spurninga.

Það ber þó að taka viljann fyrir verkið og enn er von til þess að bætt verði úr ágöllum enda þarf ekki að breyta miklu til að lögin skili tilætluðum árangri, störfum fjölgi og tekjur ríkissjóðs aukist.

Upphafsgrein lagana mætti vera skýrari en hún lýsir markmiðinu sem er „að bæta samkeppnisstöðu nýsköpunarfyrirtækja og efla rannsóknar- og þróunarstarf“.  Skýrara væri ef þarna kæmi líka fram eitthvað mælanlegt markmið eins og t.d. „að skapa 1000 ný störf í nýsköpun á árinu 2010“.

Óljós skilyrði

Því miður eru skilyrðin óljós og flókin og fyrirtæki geta ekki verið viss um það fyrirfram hvort þau uppfylla skilyrðin eða ekki. Rannís er því falið að meta hvort fyrirtæki uppfylli skilyrði lagana. Rannís gæti þurft marga mánuði til verksins. Á meðan bíða fyrirtæki í óvissu.

Það væri mun betra ef skilyrðin væru svo skýr að flest fyrirtæki gætu beðið endurskoðanda sinn að skera úr um málið. Rannís gæti þá einbeitt kröftum sínum að því að skera úr um þau jaðartilfelli sem upp koma.

Útilokar flest sprotafyrirtæki

Skilyrði fyrir skattfrádrætti vegna þróunarkostnaðar eru m.a. þau að fyrirtækið leggja út 20 mkr til rannsókna- og þróunar á komandi 12 mánuðum. Þetta útilokar fyrirtæki sem hafa færri en 3-4 við rannsóknarstörf.

Fyrirtæki þurfa að vera enn stærri til þess að kaupendur að hlutabréfum þeirra njóti skattfrádráttar. Þau skulu hafa varið 40 milljónum á ári til rannsóknar- og þróunar undanfarin tvö ár.  Þetta útilokar augljóslega fyrirtæki sem eru yngri en tveggja ára og væntanlega líka þau sem hafa haft færri en 8 starfsmenn í þróunarstörfum undanfarin tvö ár.

Það verður að teljast afar óheppilegt ef lögin nýtast ekki smærri fyrirtækjum með stutta sögu t.d. þeim fjölmörgu sprotafyrirtækjum sem hafa sprottið upp í kjölfar hrunsins.

Skiptir litlu máli fyrir stærri fyrirtæki

Þau fyrirtæki sem uppfylla skilyrði um frádrátt vegna þróunarkostnaðar geta dregið 15% af útlögðum kostnaði frá skatti. Þó er sett hámark við 50 mkr. sem þýðir að hámarks frádráttur fyrir hvert fyrirtæki er ekki nema 7.5 milljónir sem er rúmlega kostnaður við einn auka starfsmann á ári.

Stærri fyrirtæki munu því ekki ráða marga nýja starfsmenn á grundvelli þessara laga, sem er mjög miður.

Hámörk skattafsláttar vegna fjárfestingar eru allt of lág

Einstaklingar geta árlega dregið frá skattskyldum tekjum sínum 300 þúsund kr. af kaupverði nýrra hlutabréfa í nýsköpunarfélögum. Þessi upphæð er því miður allt of lág. Nýsköpunarfyrirtæki þyrfti samkvæmt þessu að afla 20 nýrra hluthafa til að fjármagna eitt stöðugildi við rannsóknir. Það væri miklu vænlegra ef fjárhæðin væri 1-3 milljónir á mann.

Lögin gefa heldur ekkert svigrúm fyrir rekstur sjóðs til að fjárfesta í Nýsköpunarfyrirtækjum en slíkur sjóður gæti boðið einstaklingum áhættudreifingu, lagt faglegt mat á fyrirtækin og þau myndu fá einn stóran hluthafa í stað fjölmargra smárra. Þetta er galli.

Hvers vegna þrenn áramót?

Það má færa góð rök fyrir því skilyrði að fólk eigi hlutabréfin yfir tvenn áramót en krafa um eignarhald yfir þrenn áramót (rúmlega tvö ár) gerir lítið annað en að fæla einstaklinga frá því að taka þá áhættu sem felst í því að kaupa hluti í nýsköpunarfélögum. Sjá Mál 82

Hvers vegna svona flókið?

Þessi lög eru sögð byggja á Norskri fyrirmynd. Ekki vil ég amast við því að við leitum í reynslubanka nágrannaþjóða, en kannski er þetta kerfi ekki einfaldasta leiðin til að ná markmiðinum.

Ef menn vilja hvetja Nýsköpunarfyrirtæki til að vera djarfari í sókn og atvinnusköpun þá mætti líka læra af reynslu frænda okkar í Kanada. Þar fá nýsköpunarfyrirtæki einfaldlega endurgreidd 30% af útborguðum launum við rannsóknir þróunarstörf. Nánast sama fjáræð og starfsmaðurinn greiðir í tekjuskatta. Ekkert hámark eða lágmark á fjölda starfsmanna. Kerfið er einfalt og öll nýsköpunarfyrirtæki sitja við sama borð.

Nýsköpun í atvinnurekstri hefur verið áhugamál hjá mér í meira en 30 ár. Á þessum tíma hafa verið tímabil þar sem nýsköpun hefur verið mikil, en ég þori að fullyrða að gróska á þessu sviði hefur aldrei verið meiri en einmitt núna.

Einmitt núna, þegar landið er statt á botni djúprar efnahagslægðar vekur þessi mikla gróska í nýsköpun von um betri tíð sé framundan. Kannski er mögulegt að á komandi misserum muni efnahagur landsins rétta úr kútnum, ný fyrirtæki blómstra og atvinnuleysið hverfa.

Erlendar rannsóknir hafa ítrekað sýnt að efnahagskreppur hafa miklu minni áhrif á vöxt ungra og smárra fyrirtækja en stórra. Í kreppu virðast ung fyrirtæki oft halda áfram vexti en stór fyrirtæki eru líkleg til að segja upp fólki í verulegum mæli. Þetta virðist líka eiga við hér á Íslandi.

176 nýsköpunarfyrirtæki og enn bætist við

Dr. Eyþór Jónsson framkvæmdastjóri hjá Klaki, nýsköpunarmiðstöð atvinnulífsins, tók nýlega saman lista yfir 140 íslensk sprotafyrirtæki. Listinn er gerður að umfjöllunarefni í nýjasta hefti Frjálsrar Verslunar. Í gær fékk ég góðfúslegt leyfi Eyþórs til að birta sprotalistann á netinu (slóðin erhttp://url.is/43w ) þannig að aðrir gætu bætt við hann. Á innan við sólarhring hafa bæst við nöfn 36 sprotafyrirtækja og vonandi að fleiri bætist við á komandi dögum og mánuðum.

Á listanum má finna orkusprota eins og Carbon Recycling sem undirbýr framleiðslu á eldsneyti úr raforku og koltvísýringi frá jarðvarmavirkjun. Þarna eru sprotar í hátæknilausnum fyrir heilbrigðisgeirann, útgerð, ferðamennsku ofl. Fyrirtækin á listanum eru mörg og fjölbreytnin mikil. Þarna leynast líklega einhver af framtíðar stórfyrirtækjum Íslands.

Það kemur vissulega á óvart að nýsköpun blómstri þegar efnahagur landsins er í lamasessi, hvernig getur staðið á þessu?

Vandamál geta verið tækifæri

Ef til vill er núna meira framboð á vandamálum en áður og sumir frumkvöðlar hafa lag á því að koma auga á tækifæri í vandamálum. Tökum tvö þekkt dæmi:

• Ráðstöfunartekjur almennings snarminnkuðu, skuldir hækkuðu og ráðdeild varð fólki enn mikilvægari en áður. Skömmu síðar var Meniga stofnað til að gefa fólki betri yfirsýn yfir rekstur heimilisins.
• Gufuaflsvirkjanir losa mikinn koltvísýring út í andrúmsloftið og það er vandamál. Carbon recycling var stofnað til að nýta koltvísýringinn, binda hann vetni og framleiða þannig orkugjafa sem má nota til íblöndunar í bensín.

Stórkostlegur mannauður

Samkvæmt gögnum frá Vinnumálastofnun eru um 12.000 manns að leita sér að vinnu. Langflestir þeirra höfðu vinnu fyrir hrun. Þetta er að uppistöðu fólk með dýrmæta starfsreynslu. Vinnufúst og fjölhæft fólk sem er tilbúið að bretta upp ermar. Frumkvöðlar hafa sjaldan átt auðveldara með að finna gott starfsfólk.

Lítið framboð á hálaunastörfum

Fólk með reynslu og góða menntun, sem áður gat valið úr vel launuðum störfum, á nú erfiðara með að finna vel launuð störf við hæfi. Hálaunastörf, sem héldu mörgum frá því að stofna eigið fyrirtæki, eru miklu færri núna.

Auðlindir landsins

Ísland á mikið af auðlindum sem eru annars af skornum skammti í heiminum: Orka, landsvæði og auðug fiskimið. Mikið af nýsköpunarfyrirtækjunum keppa einmitt að betri nýtingu og markaðssetningu á þessum auðlindum.

Ísland í alfaraleið

Internetið og ljósleiðaravæðing undafarinna ára hefur gert Íslenskum hugbúnaðarfyrirtækjum kleyft að bjóða þjónustu milliliðalaust til neytenda um allan heim.

Ísland sem var áður á hjara veraldar er núna í miðju alnetsins. Allt bendir til að Ísland sé líka að færast nær mörkuðum Asíu með opnun siglingaleiðarinnar um norðuríshafið.  Asíuríkjum er spáð miklum hagvexti á komandi árum og þarna er mikil uppspretta tækifæra.

Umhverfi nýsköpunar á Íslandi

Aðstæður til nýsköpunar eru nú betri en oft áður eins og ég mun fara nánar í. Við þurfum hins vegar að gæta þess að þær versni ekki frá því sem er og það má vissulega bæta þær enn frekar. Samkeppnishæfni Íslands og hagvöxtur í framtíðinni munu að verulegu leyti ráðast af því hversu vel við búum að frumkvöðlum og nýsköpun í landinu.

Einfalt regluverk og lítil skriffinnska

Of einfalt regluverk og of mikill hraði átti líklega ekki erindi í starfsemi útrásarbankana og því er viss hætta á að pendúllinn sveiflist núna í hina áttina. Allt verði, til öryggis, kæft í reglum og skriffinnsku. Líka í nýsköpun þar sem ekki er nein þörf á skrifræði. Besta leiðin til að kæfa nýsköpun er einmitt skrifræði.

Ég hef fengið að kynnast stofnun og rekstri sprotafyrirtækja í Frakklandi af eigin raun. Þar þótti afar gott ef tókst að stofna nýtt hlutafélag á þrem mánuðum, sem tekur þrjá daga hér. Í Frakklandi er mikilvægast að ráða bókara og lögfræðing áður en nokkuð annað var gert. Vissara að hugsa sig mjög vel um áður en bætt er við starfsmönnum því lögbundinn uppsagnarfrestur er talin í árum en ekki mánuðum. Bankareikningur verður ekki stofnaður nema framvísað sé símareikningi en símreikningur fæst ekki nema bankareikningur sé til. Ótrúlegur tími og orka hverfur þannig í verkefni sem skila engum raunverulegum virðisauka þótt hugsanlega mælist allt stússið sem aukinn hagvöxtur. Víti til að varast.

Nýsköpunarmiðstöðvar spretta upp

Líklega hefur aldrei verið meira framboð á ráðgjöf og aðstöðu fyrir frumkvöðla. Nýsköpunarmiðstöðvar hafa sprottið upp út um allt land og vinna mikilvægt starf. Þar má nefna Klak, Innovit , Nýsköpunarmiðstöð Íslands – Impra, V6 Sprotahús, Hugmyndaráðuneytið, Hugmyndahús Háskólanna, Frumkvöðlasetrið Ásbrú og fleiri.

Fjármagn og styrkir í boði

Undanfarin misseri hafa raunvextir á innlánum banka verið nokkuð háir og líklegt að það hafi dregið úr framboði á fjármagni til atvinnurekstrar og nýsköpunar. Ólíklegt er að þetta ástand geti varað mikið lengur.

Opinberir sjóðir eins og Rannís, Nýsköpunarsjóð og Frumtak hafa þó haldið dampi og gert eins mikið og svigrúm þeirra leyfir til að styrkja og fjárfesta í efnilegum fyrirtækjum.

Viðskiptaenglar, efnaðir einstaklingar sem fjárfesta í sprotum, eru nú miklu færri en fyrir hrun. Viðskiptaenglar gegna lykilhlutverki í eflingu nýsköpunar því þeir fylgja jafnan fjárfestingum sínum vel eftir og miðla þeim af reynslu sinni og viðskiptasamböndum.

Í Finnlandi, Noregi, Skotlandi og víðar hafa opinberir aðilar náð góðum árangri í að efla nýsköpun með því að fjárfesta samhliða viðskiptaenglum. Þeir líta svo á að ef viðskiptaengill er tilbúinn til að hætta sínum eigin peningum í hugmynd frumkvöðuls er ríkinu óhætt að leggja  svipaða upphæð á móti. Þetta fyrirkomulag “krónu á móti krónu” þarf einnig að taka upp á Íslandi.

Nýlegar ívilnanir fyrir nýsköpunarfyrirtæki eru hænuskref

Þróunarkostnaður fæst nú endurgreiddur að hluta en hámarkast við upphæð sem jafngildir einu stöðugildi.  Ágætt skref sem skiptir máli í smáum fyrirtækjum en hvetur ekki stóru fyrirtækin til að leggja í neitt verulega meiri þróun en þau hefðu annars gert.

Hvati til hlutabréfakaupa í nýsköpunarfyrirtækjum takmarkast við kr 300 þúsund á einstakling. Sproti þarf því að finna 10-15 hluthafa til að fjármagna eitt stöðugildi sem gæti orðið erfitt.  Miklu betra hefði verið að leyfa einstaklingum að fjárfesta í sérstökum sprotasjóðum sem síðan myndu velja vænleg fyrirtæki til að fjárfesta í.

Góð samvinna

Ísland er lítið og frumkvöðlar eiga auðvelt með að ná sambandi við lykilfólk í atvinnulífinu. Í stærri löndum er yfirleitt miklu erfiðara og tímafrekara að ná tengslum við rétta fólkið.

Almennt eru menn boðnir og búnir til að hjálpa frumkvöðlum, gefa ráð, miðla af reynslu og nýta viðskiptasambönd út úr landinu sem fyrir eru – allt endurgjaldslaust. Íslendingar hjálpast að.  Það er óhætt að segja að það sé virkilega góður samstarfsandi í sprotaheiminum, enginn skortur á hugmyndum og menn ófeimnir hræddir við að leita ráða hvor hjá öðrum.

Hvað má betur fara?

Umhverfi nýsköpunar á Íslandi er gott en það er að  sjálfsögðu hægt að gera það enn betra.

Mikilvægt er að styðja enn betur við frumkvöðla sem eru að taka fyrstu skrefin. Yfirleitt þurfa þeir að vinna kauplausir mánuðum saman áður en hugmyndin er komin á það stig að fjárfestar telji sér óhætt að koma að borðinu. Margir góðir sprotar komast þannig aldrei upp úr jörðinni. Það þarf að fjölga stuðningsleiðum fyrir þá sem eru að taka fyrstu skrefin.

Við þurfum að koma á “krónu á móti krónu” sjóðum til að draga viðskiptaengla að borðinu eins og gert er í nágrannalöndum okkar með góðum árangri.

Gott væri ef ríkisstjórnin myndi gefa þjóðinni hlé frá erfiðum deilumálum sem eru ekki aðkallandi en munu fyrirsjáanlega leiða til vaxandi átaka í þjóðfélaginu og draga þannig tíma og orku fólks frá uppbyggingu atvinnulífsins.

Ríkisstjórnin þarf jafnframt að gæta þess að kasta ekki meiri sandi í hjól atvinnulífsins en komið er með skattahækkunum, háum vöxtum eða með því að draga lappirnar þegar erlendir aðilar vilja koma að fjárfestingum.

Að lokum tvær ábendingar til að draga fyrr úr atvinnuleysi.

Vinnumálastofnun býður fyrirtækjum að ráða fólk sem á rétt til atvinnuleysisbóta þannig að fyrirtækið fær atvinnuleysisbæturnar greiddar í 6 mánuði, sem oft má framlengja í aðra 6 mánuði.  Í dag eru um 500 manns sem nýta þetta fyrirkomulag sem er allt of fáir. Af hverju eru ekki 5.000 manns að vinna á þessum kjörum út í fyrirtækjum? Vita atvinnurekendur ekki af þessu?

Vinnumálastofnun er núna með 12.000 manns á atvinnuleysiskrá. Þetta er mikill mannauður sem hefur fjölbreytta menntun, reynslu og hæfni en það er ekki hægt að leita eftir þeim eiginleikum sem skipta máli.  Ég þurfti að grufla töluvert í skýrslum til að komast að því að 82 kerfis- og tölvunarfræðingar eru að leita að vinnu. Á sama tíma eru allir að kvarta yfir því að það vanti slíkt fólk! Hér er gullið tækifæri til að búa til leitarvél sem atvinnurekendur gætu notað til að finna hæft fólk á augabragði.