Alaska greiðir íbúum auðlindaarð

Frosti Sigurjónsson — Thu, 09 Aug 2012 21:50:30 +0000

Íbúar Alaska fá árlega greiddan út arð úr auðlindasjóði ríkisins. Arðgreiðslan er breytileg frá ári til árs en hefur yfirleitt verið á bilinu 120 – 240 þúsund kr á hvern íbúa.

Alaska er afar ríkt af auðlindum. Olíulindin í Prudhoe Bay gefur sem dæmi um 400 þúsund tunnur af olíu á dag og er afkastamesta olíulind í Norður Ameríku. Alaska á einnig mikið af gasi, kolum, málmum og ágæt fiskimið.

Árið 1956 þótti ástæða til að setja nýtt ákvæði í stjórnarskrá Alaska. Löggjafanum bæri að sjá til þess að nýting, þróun og varðveisla allra náttúruauðlinda sem tilheyrðu fylkinu, þar á meðal land og vötn, miðaði að hámörkun ábata fyrir fyrir íbúa fylkisins.

Árið 1976 tóku íbúar Alaska þátt í kosningu um stofnun auðlindasjóðs. Ákveðið var að auðlindasjóðurinn fengi að minnsta kosti fjórðung af þeim tekjum sem ríkið aflaði árlega með námaleyfum og auðlindagjöldum sem fóru á þeim tíma hraðvaxandi.

Markmið auðlindasjóðsins var þríþætt. Hann myndi fjárfesta í eignum sem gætu skilað arði til lengri tíma. Þannig að þegar tekjur fylkisins af olíuvinnslu myndu fjara út í framtíðinni, fengjust áfram tekjur af sjóðnum til að mæta ríkisútgjöldum. Framlag í sjóðinn myndi veita stjórnvöldum aðhald, annars væri hætt við að þau myndu sólunda arðinum af auðlindum jafn óðum og hann yrði til. Sjóðurinn myndi færa komandi kynslóðum Alaska arð af óendurnýjanlegum náttúruauðlindum og hann yrði sjálfur endurnýjanleg uppspretta tekna í framtíðinni.

Alaska hafði ekki búið við mikinn stöðugleika í hagkerfinu en með tilkomu auðlindasjóðsins mátti draga úr þeim sveiflum sem stöfuðu frá auðlindum.

Deilt var um fjárfestingastefnu sjóðsins. Sumir vildu að sjóðurinn myndi fjárfesta í þróunarverkefnum innan fylkisins til að knýja efnahag þess áfram. Aðrir vildu að sjóðurinn myndi stefna að hámörkun ávöxtunar án þess þó að taka of mikla áhættu. Það sjónarmið varð ofaná, en þrátt fyrir það hafa eignir sjóðsins sveiflast töluvert. Eignir sjóðsins voru metnar á 40 milljarða dollara fyrir hrun en ekki nema 26 milljarða eftir hrun.

Aðeins bandarískir ríkisborgarar sem búsettir eru í Alaska allt árið eiga tilkall til arðgreiðslu úr sjóðnum. Sækja þarf árlega um arðinn en hann getur verið umtalsverð búbót, ekki síst fyrir barnmargar fjölskyldur. Fimm manna fjölskylda væri þannig að fá hátt í milljón kr í arð á ári.

Er Grænland í hættu?

Frosti Sigurjónsson — Sat, 25 Dec 2010 20:25:07 +0000

Í júní árið 2009 fékk grænlenska þjóðin lögsögu yfir náttúruauðlindum sínum en þær höfðu fram til þess dags tilheyrt Danaveldi. Náttúruauðlindir Grænlands eru gríðarlegar. Landið er meira en 2 milljónir ferkílómetrar. Núna eru 81% lands undir íshellu en því er spáð að hún muni hörfa hratt á næstu áratugum. Undan ströndum Grænlands má finna auðug fiskimið og mikla olíu en auk þess er landið auðugt af góðmálmum og jafnvel eðalsteinum. Nóg er af hreinu vatni og virkjanleg vatnsorka hlýtur að vera umtalsverð.

Þessar stórkostlegu náttúruauðlindir eru núna í eigu 58 þúsund Grænlendinga. Grænlendingar eiga því möguleika á að verða ein ríkasta þjóð í heimi, en ef illa tekst til gætu þeir hæglega orðið ein af skuldugustu þjóðum heims.

Nýlendustefna fyrri alda var möguleg vegna þess að herveldin gátu beitt yfirburðum sínum til að komast yfir auðlindir þeirra þjóða sem minna máttu sín og það þótti ekkert að því. Íbúarnir voru jafnvel hnepptir í þrældóm og gerðir að verslunarvöru. Arðrán nýlendna var mjög ábatasöm iðja og lagði grundvöllinn að ríkidæmi margra Evrópuþjóða.

Sem betur fer hefur þrælahald löngu lagst af og ekki er lengur talið ásættanlegt að ein þjóð undiroki aðra þjóð.

En hvað með Grænlendinga – getur sú fámenna þjóð með gríðarlegar auðlindir leyft sér að vera áhyggjulaus?

Auðvitað ekki. Nú eru það alþjóðleg stórfyrirtæki sem vilja byggja virkjanir, reisa álver, grafa eftir gulli og fleira í þeim dúr. Stórfyrirtækin munu að sjálfsögðu ganga eins langt og þeim verður leyft í því að láta arðinn af auðlindunum falla sér í skaut, en ekki Grænlendingum.

Erlendir fjárfestar og sjóðir munu bjóða þjóðinni lán svo hún geti átt hluta í virkjunum og verksmiðjum, en hér verður hættan sú að vextirnir muni éta upp allan arðinn af auðlindunum.

Eflaust eiga Grænlendingar ágæta leiðtoga sem vilja gæta hagsmuna þjóðarinnar, en freistingar munu verða á hverju strái. Dæmin sanna að alþjóðleg stórfyrirtæki virðast telja það ómissandi hluta af samningagerð að reyna að múta samningamönnum og jafnvel stjórnmálamönnum ef þess þarf.

Í júní 2009, þegar drottning Dana færði Grænlendingum yfirráð yfir auðlindum sínum, gat ég ekki varist þeirri hugsun að nú hefði þrengt svo að gamaldags nýlendustefnu að hún væri einfaldlega orðin óarðbær. Fram væri komin mun skilvirkari aðferð við að koma arði af auðlindum smáþjóða í „réttar“ hendur.

Nýlenduveldin eru hætt að ræna nýlendur og hneppa íbúa þeirra í ánuð. Í þeirra stað eru komin alþjóðleg stórfyrirtæki og fjárfestingasjóðir sem boða mikil tækifæri sem því miður geta snúist upp í skuldaþrælkun.

Vonum að Grænlendingar gangi hægt inn um gleðinnar dyr.

Auðlindir – Frosti Sigurjónsson

Alaska greiðir íbúum auðlindaarð

Er Grænland í hættu?