Frá því heimsfaraldurinn skall á heimsbyggðinni, hafa læknar og vísindamenn rannsakað fjölda þekktra efnasambanda og náttúrulyfja í þeirri von að finna einhverja lækningu við Covid-19.

Svartkúmin hefur í aldanna rás verið notað til lækninga í austurlöndum. Rannsóknir sýna að það dregur úr smiti og stuðlar að bata hjá Covid sjúklingum.

Sjúklingar sem fá svartkúmin ná fyrr bata en þeir sem fá lyfleysu. Rannsóknir hafa einnig sýnt að svartkúmin hjálpar þungt höldnum sjúklingum og lækkar dánartíðni.

Svartkúmin (e. black cumin, black seed) eru þurrkuð fræ plöntu sem heitir ilmfrú (e. Nigella Sativa). Ekki má rugla svartkúmin saman við kryddin kúmen eða kumin. Svartkúmin fæst einna helst í búðum sem selja krydd, náttúrulyf og heilsufæði. Það fæst hér á landi.

Mikið rannsökuð lækningajurt sem gagnast gegn miklum fjölda sjúkdóma

Svartkúmin hefur verið mikið rannsakað frá aldamótum og inniheldur ýmis virk efni þar á meðal thymoquinone (TQ). Rannsóknir á TQ, fræjunum og ólíu af þeim hafa staðfest góða virkni í meðferð fjölda sjúkdóma. Þar má meða annars telja bólgusjúkdóma, astma, sjálfsofnæmisjúkdóma, háan blóðþrýsting, efnaskiptasjúkdóma, sykursýki, flogaveiki auk þess að lina verki og vinna gegn sýkingum. Rannsóknir hafa ekki sýnt alvarlegar aukaverkanir. (Sjá nánar.)

Rannsóknir á verkun svartkúmins gegn Covid-19

Þar sem fyrri rannsóknir höfðu sýnt að svartkúmin hefur veirudrepandi og bólguhemjandi áhrif var tilefni til að kanna hvort það gagnaðist einnig gegn Covid-19.

Fyrsta rannsóknin var gerð í apríl 2020 af lífefnafræðingum við Saida háskóla í Alsír. Þeir notuðu tölvukeyrt efnafræðilíkan til að prófa fjölda efnasambanda og hve líkleg þau væru til að tengjast broddpróteini SAARS-Cov-2 veirunnar. Niðurstöður bentu til þess að thymoquinone í svartkúmin hefði sterka tilhneigingu til að bindast veirunni og gæti því mögulega dregið úr möguleikum hennar til að smita frumur. (Sjá nánar)

Í nóvember 2020 birtist rannsókn sem unnin var af læknum á fjórum spítölum í Pakistan. Rannsóknin náði til 313 Covid sjúklinga. Notað var slembiúrtak til velja hvaða sjúklingar fengju svartkúmin og hverjir lyfleysu. Niðurstaðan var sláandi, þeir sem fengu svartkúmin hresstust mun fyrr en hinir og reyndust 80% ólíklegri til að deyja af sjúkdómnum. (Sjá nánar.)

Í janúar 2021 birtist rannsókn sem unnin var af vísindamönnum frá Írak. Þeir fylgdust með heilsu 419 Covid-19 sjúklinga þar sem helmingur sjúklinga (slembival) fékk 3 grömm af svartkúmin á dag í 14 daga til viðbótar við þá meðferð sem allir fengu. Sjúklingar sem fengu svartkúmin fengu vægari einkenni og skjótari bata en viðmiðunarhópurinn og enginn þeirra dó. Fjórtán dóu hinsvegar í viðmiðunarhópnum. Skipting hópanna eftir aldri, kyni og áhættuþáttum er útlistuð í rannsókninni. (Sjá nánar.)

Fleiri rannsóknir á gagnsemi svartkúmin fyrir sjúklinga hafa verið gerðar og benda þær allar til mikillar og góðrar virkni gegn Covid-19. (Sjá nánar.)

Rétt er að nefna einnig rannsókn sem Íraskir vísindamenn framkvæmdu til að kanna hvort svartkúmin geti veitt fólki einhverja vörn gegn því að smitast. Rannsóknin náði til 376 einstaklinga sem voru vegna starfs eða annars taldir í hættu á að smitast. Af þeim hópi tóku 188 einstaklingar svartkúmin daglega. Þeir sem ekki tóku svartkúmin reyndust þrefalt líklegri til að smitast en þeir sem tóku svartkúmin daglega. (Sjá nánar.)

Hvers vegna er þetta ekki notað hér?

Þessar niðurstöður um mikla gagnsemi svartkúmin gegn Covid 19 hafa verið aðgengilegar í rúmlega ár. Hvers vegna hefur þessi þekking ekki fyrir löngu verið nýtt í þágu sjúklinga hér á landi? Þetta er dálítið furðulegt.

Hér á landi hefur engin meðferð verið í boði fyrir smitaða, nema þá eftir að þeir eru orðnir svo veikir að innlögn er nauðsynleg. Það er óásættanlegt þegar fjöldi rannsókna hefur sýnt að mörg lyf og meðferðir geta hjálpað sjúklingum. (Sjá t.d. hér.) Hefja þarf baráttuna við sjúkdóminn strax við greiningu í stað þess að bíða bara og vona að fólk endi ekki á spítala.

Rannsóknir sýna að svartkúmin getur verið gagnlegt vopn í baráttunni við Covid-19. Svartkúmin getur dregið úr smiti, mildað sjúkdóminn, minnkað líkur á innlögn og dauða. Það er ódýrt, auðfáanlegt og það hefur engar aukaverkanir.

Satoshi Omura, sem hlaut nóbelsverðlaun í læknisfræði árið 2015, birti nýverið grein ásamt þremur öðrum vísindamönnum sem rökstyður að lyfið Ivermectin virki sem forvörn gegn Covid-19. Lyfið hjálpi þeim sem hafi sýkst að vinna á sjúkdómnum og lækki dánartíðni smitaðra um 60-80%.

Mikill fjöldi klínískra rannsókna hefur verið gerður á virkni Ivermectin gegn Covid-19. Lyfið sem er sagt bæði ódýrt og öruggt, hefur verið notað í 30 ár gegn ýmsum sníkjudýrasjúkdómum. Þekkt var að lyfið hafði virkni gegn ýmsum veirum og því var það í hópi fjölmargra eldri lyfja sem prófuð hafa verið gegn Covid-19.

Ivermectin hefur ekki enn verið notað gegn Covid-19 á Íslandi. Sjúklingar hafa ekki fengið neina lyfjameðferð, nema þeir sem verða svo veikir að leggjast inn á sjúkrahús. Þá er þeim gefið lyfið remdesivir. Fimm daga meðferð með því lyfi er mjög dýr $2.300 og ekki hefur tekist að sýna fram á að það bæti lífslíkur Covid-19 sjúklinga. WHO hefur mælt gegn notkun remdesivir af þeim sökum.

Ákvarðanir um lyfjanotkun gegn Covid-19 eru teknar af sérfræðingum smitsjúkdómadeildar á Landspítala Ísland. Samkvæmt upplýsingum á vef Lyfjastofnunar hafa þeir ekki enn óskað eftir að taka ivermectin í notkun.

Þegar þessi pistill var ritaður höfðu 30 lönd tekið Ivermectin í notkun gegn Covid og þar á meðal þrjú ESB ríki. Vonandi verður þess ekki langt að bíða að þetta lyf verði einnig í boði fyrir þá sem sýkjast af Covid-19 hér á landi.

Hér er hægt að lesa grein um þetta sem ég skrifaði í Kjarnann og birtist. 19. apríl 2021.

Hér er hægt að skoða minnisblað um ivermectin sem ég tók saman og sendi á þríeykið og yfirlækni smitsjúkdómadeildar Landspítalans.

Margar rannsóknir hafa verið gerðar til að kanna hvort lyf sem reynsta hafa vel gegn öðrum sjúkdómum geti einnig gagnast gegn Covid-19. Niðurstöðurnar hafa því miður oftast verið neikvæðar eða misvísandi og má sem dæmi nefna lyf eins og Remsedevir og Hydroxychloroquine. Lyfið Ivermectin virðist hinsvegar koma vel út í nær öllum rannsóknum.

Ivermectin var uppgötvað árið 1975 af Satoshi Omura og William Campell en sú uppgötvun skilaði þeim nóbelsverðlaunum í læknisfræði árið 2015. Með lyfinu tókst að lækna milljónir manna af illvígum sníkjudýrasjúkdómum, ekki síst í fátakari löndum. Ivermectin er á lista Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar yfir afar mikilvæg lyf.

Síðar kom í ljós að Ivermectin hefur virkni gegn ýmsum veirusjúkdómum. Þegar þessi grein er skrifuð er vitað um 31 rannsókn á virkni Ivermectin gegn Covid-19, þar af eru 11 ritrýndar og birtar sem slíkar. Niðurstöður benda til mjög góðrar virkni og einkum ef lyfið er gefið snemma enda nýtist það þá best til að draga úr fjölgun veirunnar og þeim skaða sem hún veldur í líkamanum. Yfir 80% af þeim sjúklingum sem fá Ivermectin fá mun vægari sjúkdóm en sjúklingar sem ekki fengu lyfið og þeim batnar fyrr. Líkur á dauðsföllum vegna Covid-19 lækka um svipað hlutfall, dánartíðni er meira en 80% lægri hjá þeim Covid-19 sjúklingum sem fengu Ivermectin.

Þar sem Ivermectin hefur verið notað af milljónum manna um áratuga skeið eru aukaverkanir þess mjög vel þekktar og sagðar vægar. Ofnæmisviðbrögð gegn lyfinu eru mjög sjaldgæf. Lyfið er í töfluformi og er mjög ódýrt. Meðferðin myndi kosta innan við 2.000 kr m.v. uppgefið verð í Indlandi. Ivermectin töflur hafa ekki fengist í apótekum hér á landi.

Í þeim löndum sem lyfið er auðfáanlegt hafa læknar tekið það í notkun gegn Covid-19, t.d. í löndum Suður Ameríku, Indlandi og víðar. Heilbrigðisyfirvöld í vestrænum ríkjum hafa ekki enn mælt með notkun Ivermectin gegn Covid-19 en slík meðferð er þó ekki bönnuð svo vitað sé.

Læknar á vesturlöndum hafa kallað eftir því að Ivermectin verði nú þegar viðurkennt sem lyf gegn Covid-19. Í þeim hópi er læknirinn Dr. Thomas Borody, sem hlaut heimsfrægð fyrir uppgötvun sína á lækningu við magasári. Dr. Borody heldur því fram að nú þegar liggi fyrir næg gögn til að viðurkenna að Ivermectin geti læknað Covid-19. Hann hefur lagt til að Ivermectin meðferð Covid sjúklinga skuli hefjast sem fyrst en ekki bíða þess að þeir verði svo veikir að innlögn sé nauðsynlegt. Sú meðferð sem hann ráðleggur og hefur reynst vel er eftirfarandi:

12 mg Ivermectin á degi 1, 4 og 8 en með skuli gefa sýklalyfið Doxycycline og bætiefnin Zínk og D3 vítamín.

Samtök lækna sem kallast „The FLCCC Alliance“ hafa einnig þróað og gefið út leiðbeiningar um meðferð við Covid-19 sem einnig byggir á að gefa Ivermectin strax og greining liggur fyrir, svo hægt sé að lágmarka hættu á alvarlegum veikindum.

Til þessa hafa þeir sem greinst hafa með Covid-19 hér á landi ekki fengið neina lyfjameðferð, allavega ekki fyrr en eftir að þeir eru orðnir svo veikir að þeir þurfa að leggjast inn á spítala. Spurning er hvort það myndi nokkuð skaða að gera tilraun hér með þetta lyf.

Rannsóknir á Ivermectin benda allavega til þess að það gæti verið mögulegt að fækka innlögnum og dauðsföllum af völdum Covid-19 hér á landi með því að hefja lyfjameðferð strax við greiningu.

Undanfarið hafa birst rannsóknir um virkni D-vítamíns gegn Covid19 og niðurstöður þeirra benda eindregið til þess að sjúklingar með lág gildi D-vítamíns fái mun erfiðari sjúkdóm en þeir sem eru með nægt D-vítamín í blóði.

Rannsóknir sýna einnig að D-vítamín skortur er útbreitt vandamál, jafnvel í sólríkum löndum. Hér eru nokkrar nýlegar rannsóknir:

Vitamin D Deficiency Is Inversely Associated with COVID-19 Incidence and Disease Severity in Chinese People. 13. nóvember 2020 :

„These findings suggested that vitamin D deficiency impacts COVID-19 hospitalization and severity in the Chinese population.“

Vitamin D and survival in COVID-19 patients: A quasi-experimental study. 13. október 2020: 

“In conclusion, bolus vitamin D3 supplementation during or just before COVID-19 was associated in frail elderly with less severe COVID-19 and better survival rate.”

Association of Vitamin D Status and Other Clinical Characteristics With COVID-19 Test Results. 23. september 2020 :

„In this cohort study of 489 patients who had a vitamin D level measured in the year before COVID-19 testing, the relative risk of testing positive for COVID-19 was 1.77 times greater for patients with likely deficient vitamin D status compared with patients with likely sufficient vitamin D status, a difference that was statistically significant.“

Vitamin D Deficiency and Outcome of COVID-19 Patients. 10. september 2020:

„Our study demonstrates an association between VitD deficiency and severity/mortality of COVID-19“

Effect of calcifediol treatment and best available therapy versus best available therapy on intensive care unit admission and mortality among patients hospitalized for COVID-19: A pilot randomized clinical study. 29. ágúst 2020 : 

„Our pilot study demonstrated that administration of a high dose of Calcifediol or 25-hydroxyvitamin D, a main metabolite of vitamin D endocrine system, significantly reduced the need for ICU treatment of patients requiring hospitalization due to proven COVID-19. Calcifediol seems to be able to reduce severity of the disease, but larger trials with groups properly matched will be required to show a definitive answer.”

Viðbót 13. nóvember: Vísindamenn hjá MIT háskóla hafa nú rannsakað gögn úr ofangreindri rannsókn og staðfest ályktanir.

Low plasma 25(OH) vitamin D level is associated with increased risk of COVID‐19 infection: an Israeli population‐based study. 23 júlí 2020: 

“We concluded that low plasma 25(OH)D levels appear to be an independent risk factor for COVID‐19 infection and hospitalization. ”We concluded that low plasma 25(OH)D levels appear to be an independent risk factor for COVID‐19 infection and hospitalization.”

SARS-CoV-2 positivity rates associated with circulating 25-hydroxyvitamin D levels. 17. sept 2020: 

“SARS-CoV-2 positivity is strongly and inversely associated with circulating 25(OH)D levels, a relationship that persists across latitudes, races/ethnicities, both sexes, and age ranges.”

Fleiri rannsóknargreinar um virkni D-vítamíns gegn Covid19 má finna hér.

Hvað þarf að taka mikið af D vítamíni til að vera með nóg?

Á norðlægum slóðum getur húðin ekki unnið nægt D-vítamín úr sólarljósi nema rétt yfir sumarmánuðina. Ekki er mögulegt að fá nægt D-vítamín úr venjulegum mat og ekki fæst nóg D þótt tekið sé lýsi daglega. Því þarf að taka D vítamín sem bætiefni. Fullorðnum nægir yfirleitt að taka 2-4.000 AE (AE er sama eining og IU) eða 250 mcg af D3 daglega. Ekki er ráðlagt að taka stærri skammta í marga daga nema í samráði við lækni.

Á upplýsingafundi 20. apríl sagði sóttvarnalæknir frá því að hann hefði lagt til við ráðherra að allir sem komi til landsins fari í sóttkví. Fram til þessa hafa einungis þeir sem búsettir eru hér á landi farið í sóttkví við komuna til landsins.

Tillögu sóttvarnalæknis má vonandi túlka þannig að nú sé ekki lengur stefnt að þvi að „hægja á faraldrinum“ en þess í stað skuli stöðva hann. Fögnum því!

Lagt var upp með mildunarleið

Þann 27. janúar upplýsti sóttvarnarlæknir að ekki væri mögulegt að hindra að veiran kæmi til landsins. Því var ekki talin þörf á að setja þá sem komu til landsins í sóttkví fyrr en 9. mars og sú aðgerð náði aðeins til heimamanna en ekki erlendra ferðamanna.

Sóttvarnalæknir nefndi einnig í nokkrum viðtölum að ef gengið væri of langt í að stöðva útbreiðslu faraldursins þá kæmi bara önnur bylgja síðar. Í Silfri RÚV sagði hann „Við verðum eiginlega að fá eitthvað smit í samfélagið“ (15. mars.)

Stefna sóttvarnalæknis var því greinilega ekki sú að stöðva faraldurinn, heldur milda hann: gripið var til aðgerða til að hægja á útbreiðslu, reyna að hlífa viðkvæmum hópum og koma í veg fyrir of mikið álag á sjúkrahúsin, á meðan upp byggðist hjarðónæmi hjá þjóðinni. Sóttvarnarnlæknir nefndi að 60% landsmanna þyrftu að smitast áður en hjarðónæmi fengist. Ráðamenn í Bretlandi, Svíþjóð, Noregi, Hollandi og víðar töluðu á svipuðum nótum.

Veruleikinn knýr að dyrum

Þann 15. mars kom út skýrsla Imperial College þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að ekki væri verjandi að reyna að milda útbreiðslu faraldursins, það yrði hreinlega að stöðva hann, því annars blasti við að sjúkrahúsin myndu yfirfyllast og mannfallið yrði gríðarlegt.

Um svipað leiti reis skelfileg flóðbylgja dauðsfalla á N-Ítalíu. Stjórnvöld flestra ríkja virtust nú átta sig og fóru í mjög harðar aðgerðir til að stöðva faraldurinn.

Þann 24. mars óskuðu tveir læknar á norð-austur horni landsins eftir heimild til að loka af viðkvæmt og afskekkt bæjarfélag. Sóttvarnalæknir mælti þá gegn því og taldi að slík lokun „myndi aðeins fresta vandanum„. Stefnan var greinilega ekki enn orðin sú að stöðva faraldurinn.

Í byrjun apríl, sýndi úrtaksskimun Íslenskrar Erfðagreiningar að einungis 0,6% íbúa á höfuðborgarsvæðinu væru smitaðir. Þótt niðurstaðan afmarkaðist við einn tímapunkt og höfuðborgina, mátti samt álykta af niðurstöðunni að mjög lítið hlutfall landsmanna hefði fram að þessu smitast af Covid-19. Líklega hafði minna en 5% þjóðarinnar smitast. Þrátt fyrir að útbreiðsla faraldurins væri komin svona stutt á veg, voru sjúkrahúsin samt kominn að þolmörkum, margir voru illa haldnir á gjörgæslu og fimm látnir.

Það mátti því vera ljóst, að með sama hraða yrði hjarðónæmi ekki náð fyrr en eftir rúmlega eitt ár í allra fyrsta lagi. Fram að því, yrðu sjúkrahúsin á yfirsnúningi, mannfallið yrði líklega langt yfir 100 manns og jafnvel enn meira, hefðu sjúkrahúsin ekki undan. Allan þennan tíma yrði hagkerfið hálf-lamað vegna faraldursins.

Var þá ef til vill skárra að freista þess að stöðva faraldurinn? Var það mögulegt? Já, því Taiwan, Færeyjar og fleiri lönd virtust þegar vera á góðri leið með það. Tveir fyrrverandi þingmenn sendu sóttvarnanefnd opið bréf 1. apríl til að spyrja hver stefna ráðsins væri gagnvart Covid-19 og á hvaða forsendum hún byggðist.

Breytt stefna: Stöðva faraldurinn

Á upplýsingafundi þann 6. apríl gaf sóttvarnalæknir til kynna að samræma þyrfti reglur um sóttkví fyrir bæði erlenda og innlenda ferðamenn. „Öll þessi mál eru í endurskoðun“ og bætti við að „ekki mætti skemma þann árangur sem náðst hefur„. Þetta orðalag benti eindregið til þess að nú væri stefnt að því að stöðva útbreiðslu smits innanlands (ekki bara hægja á) og gripið yrði til aðgerða til að verjast því að nýtt smit berist til landsins.

Á næstu upplýsingafundum var ítrekað minnst á mikilvægi þess að aflétta aðgerðum gætilega til að forðast að smit breiddist út að nýju, enda ljóst að mjög hátt hlutfall íbúa landsins væri móttækilegt fyrir smiti.

Á upplýsingafundi 20. apríl sagði sóttvarnalæknir frá minnisblaði sem hann hafði sent ráðherra sama dag. Í því væri lagt til að allir fari í sóttkví við komu til landsins, ekki bara þeir sem eiga heimili hér. Þetta yrði svo endurskoðað fyrir 15. maí. Spurður hvers vegna þetta var ekki gert fyrr svaraði sóttvarnalæknir:

„Núna er staðan bara allt önnur. Núna erum við búin að grípa til mjög harðra aðgerða, Íslendingar eru búnir að grípa til mjög harðra aðgerða, íþyngjandi aðgerða hér innanlands. Við erum búin að stoppa smitið hér innanlands. Smit er mjög algengt í löndunum í kringum okkur. Þannig að það er miklu meiri hætta núna að smit berist hingað með útlendingum eða Íslendingum sem eru að ferðast erlendis heldur en áður. Og það er það sem við þurfum að verja,“

Styðjum þessa stefnu – stöðvum veiruna!

Stefna sóttvarnalæknis gegn Covid19 hefur tekið greinlilegum breytingum á undanförnum vikum. Ólíkt kollega hans í Svíþjóð, sem hvikar ekki frá upprunalegri stefnu, hefur sóttvarnalæknir okkar sýnt að hann getur breytt sinni stefnu með hliðsjón af nýrri þekkingu á faraldrinum. Það er mikið happ fyrir okkur öll.

Nú virðist stefnt að því að stöðva faraldurinn og halda honum niðri þar til lyf eða bóluefni hafa fundist. Þegar smitið er horfið úr samfélaginu, sem gæti jafnvel tekist á næstu vikum, verður mögulegt að koma mannlífi í eðlilegra mót og snúa hjólum atvinnulífsins í gang – að því marki sem hægt er á meðan umheimurinn er að komast í gegnum þetta.

Það er bara tímaspursmál hvenær lausnir finnast til að opna á ferðalög milli landa. Fréttir berast af nýrri tækni til að skima fyrir smiti og mótefnum. Ferðir gætu mögulega hafist milli Íslands og annarra landa sem tekist hefur að útrýma smiti hjá sér. Almennt aukið hreinlæti og aðgát, mun draga út smithættu og tækninýjungar munu hjálpa okkur að stöðva þessa veiru og aðrar, enn hraðar í framtíðinni.

Hlýðum Víði!

Formaður sóttvarnaráðs hefur f.h. ráðsins sent svar við opnu bréfi sem síðuhöfundur og Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir sendu ráðinu 1. apríl. Það ber að þakka fyrir svarið þótt það svari ekki öllum spurningum okkar.
Í bréfi okkar til ráðsins spurðum við meðal annars, hver væri stefna ráðsins í baráttunni við Covid-19, enda hafi þjóðir valið ólíkar leiðir.

Því miður svarar bréfið því ekki beint hvort stefna ráðsins sé að útrýma Covid-19 í landinu eða hægja á útbreiðslu. Af eftirfarandi málsgrein í svarinu má þó kannski álykta að sóttvarnaráð telji ekki hægt að útrýma Covid-19 í landinu.

„Sóttvarnarráð telur að það verði að gera ráð fyrir að kórónaveiran verði viðvarandi heilsufarsógn á Íslandi sem og annars staðar marga mánuði og jafnvel misseri og þær leiðir sem að bréfritarar nefna til að „stöðva faraldurinn“ á tveimur mánuðum óraunhæfar með öllu.“

Þess ber að geta að í Færeyjum virðist einmitt hafa tekist að stöðva faraldurinn á innan við mánuði (Sjá hér). Þar hefur sl. átta daga ekkert nýtt smit fundist. Ekki er ljóst af bréfi sóttvarnaráðs hvers vegna það sama ætti ekki að vera hægt hér.

Hér má lesa opið bréf til sóttvarnarráðs frá 1. apríl.

Hér má lesa svarbréf sóttvarnaráðs frá 11. apríl.

Nú er loks útlit fyrir að Covid19 sýkingum fari fækkandi hér á landi. Með sama áframhaldi mun sýkingum fækka og þær að lokum hverfa alveg. Hvað tekur þá við? Hvernig komum við samfélaginu og hagkerfinu aftur í eðlilegt horf?

Þótt ég telji vissulega að það hefði mátt stöðva faraldurinn miklu fyrr með mun markvissari aðgerðum, líkt og tókst á Færeyjum, þá fagna ég því innilega að nýjum smitum virðist loks fara fækkandi dag frá degi. Þann árangur má vissulega rekja til aðgerða sem stjórnvöld hafa gripið til, en einnig þess að undanfarnar vikur hafa nær engir ferðamenn komið til landsins og einnig þess að almenningur virðist almennt hafa farið mjög gætilega.

Hjarðónæmi er ekki fær leið

Í upphafi virtist stefna stjórnvalda vera sú að leyfa veirunni að smitast út í samfélagið til að byggja upp hjarðónæmi, en reyna á sama tíma að hlífa viðkvæmum hópum við smiti. Sóttvarnalæknir ræddi um að „hægja á faraldrinum“ svo að spítalar gætu haft undan að hjálpa þeim sjúklingum sem á því þyrftu að halda. Veiran hefur líklega reynst töluvert skæðari en búist var við. Sjö hafa dáið, margir tapað heilsu og illa hefur gengið að hlífa viðkvæmum hópum.

Úrtaksskimun Íslenskrar erfðagreiningar í byrjun apríl, sýndi að einungis 0,6% samfélagsins væri með veiruna. Af þessu og fleiru má ætla að mjög lágt hlutfall samfélagsins hafi smitast og myndað mótefni og langur vegur í að hér myndist hjarðónæmi. Ljóst væri að hundruðir myndu deyja áður en hjarðónæmi gæti náðst. Minna er því rætt um að hægja á faraldrinum, en meira rætt um að stöðva hann.

Þess má geta að enn hafa ekki fundist sannanir þess að þeir sem læknast af Covid19 myndi langtímaónæmi gegn smiti og því alls ekki á vísan að róa með að hægt sé að ná hjarðónæmi gegn sjúkdómnum.

Forgangsmál að uppræta veiruna hratt

Það hlýtur því að vera algert forgangsmál stjórnvalda að uppræta veiruna með hraði, því fyrr verður ekki hægt að aflétta aðgerðum að fullu. Það er mögulegt að uppræta veiruna því fái hún ekki að smitast milli manna deyr hún fljótlega út. Veiran lifir ekki nema fáeina daga í umhverfinu.

Þegar veiran hefur verið upprætt í landinu, er loks hægt að aflétta aðgerðum svo mannlíf, skólastarf og atvinnulíf geti komist í eðlilegra horf.

Hvað með erlenda ferðamenn?

Þegar landið er orðið laust við veiruna, er mikilvægt að verja þá stöðu með öllum ráðum. Það þarf þó ekki að þýða að landinu verði harðlokað þar til bóluefni finnst.

Gera má ráð fyrir að fleiri löndum muni takast að uppræta veiruna hjá sér og mögulegt sé að taka upp ferðalög milli ósýktra landa. Ferðamenn yrðu samt eflaust skimaðir bæði áður en þeir stíga upp í vél og við komu. Veiruleitin bætist við vopnaleitina.

Það væri einnig hugsanlegt að opna fyrir komu ferðamanna frá sýktum löndum en þeir yrðu þá að sæta veiruskimun og gista í sóttkví fyrstu tvær vikur dvalar. Sóttkvíin gæti t.d. verið gisting á sérhæfðu sóttkvíarhóteli í fallegu umhverfi, út úr alfaraleið. Þar væri að sjálfsögðu gætt að ítrustu sóttvörnum og starfsfólkið sjálft í sóttkví . Auðvitað yrði að hugsa fyrir mjög mörgu við útfærslu á slíkri þjónustu til að hún skapaði ekki hættu á nýju veirusmiti út í samfélagið, en möguleikinn er fyrir hendi.

Framþróun í tækni til að greina smit er nú mikil og hröð. Í náinni framtíð verður hægt að fá öruggar niðurstöður úr veiruskimun á nokkrum mínútum og án flókins tæknibúnaðar. Það verður því mögulegt að skima ferðamenn bæði við komu til landsins og á meðan á dvöl stendur. Ferðamenn sem greinast með smit gætu valið um að fara aftur til síns heima eða dvelja hér á einangrunarhóteli undir eftirliti lækna. Það yrði þá í raun ný tegund af ferðaþjónustu.

Það er vissulega að mörgu að hyggja og margt sem þarf að undirbúa vel ef við ætlum að taka á móti erlendum ferðamönnum í bráð. Gera þarf t.d. breytingar á Leifsstöð til að koma í veg fyrir blöndun farþega frá smituðum og ósmituðum löndum og koma þarf upp tækni og aðstöðu til að skima fyrir veirusmiti hjá ferðamönnum svo eitthvað sé nefnt.

Getum við farið í ferðalög til útlanda?

Takist að uppræta veiruna hér, ættu landsmenn að vera velkomnir til flestra annarra landa. Samt má reikna með að flest ríki muni vilja skima fyrir veirusmiti hjá ferðamönnum áður en þeim er hleypt inn í landið.

Við heimkomu frá útlöndum þarf að skima alla komufarþega fyrir veirusmiti og þeir sem hafa verið í smituðu landi, eða átt leið um smitað land, þyrftu að fara í sóttkví þar til öruggt er að veiran er ekki til staðar.

Líklega þarf að setja viðurlög við því að gefa upp rangar upplýsingar við heimkomu eða við brotum á sóttkví.

Hátækni, veirulyf og bóluefni

Þegar spænska veikin geisaði fyrir rúmlega hundrað árum var ekki til öll sú tækni og þekking sem við búum að í dag. Tæknin gerir okkur kleift að greina veirusmit, rekja þau hratt og í raun stöðva sýkingu áður en hún kemst á skrið í samfélaginu.

Ekker lyf er til við Covid19 sjúkdómnum, en fjölmörg teymi vísindamanna vinna að rannsóknum og þróun á slíku lyfi. Þeir virðast hafa verið fúsir til að miðla þekkingu sín á milli og jafnvel þvert á landamæri í áður óþekktum mæli. Gervigreind er nýtt m.a. til að leita að efnasamböndum sem gætu haft virkni gegn veirunni og stjórnvöld heimsvelda hafa veitt vísindamönnum aðgang að ofurtölvum til að hraða rannsóknum. Takist að þróa veirulyf sem gerir Covid19 sjúkdóminn hættulítinn hverfur um leið þörfin til að hefta útbreiðslu hans. Slíkt lyf gæti fundist eftir nokkrar vikur, mánuði eða ár.

Sérfræðingar eru flestir sammála um að bóluefni verði vart fáanlegt fyrr en eftir eitt eða tvö ár.

Tökum nú til óspilltra málanna

Það var aldrei góð hugmynd að „fá eitthvað smit út í samfélagið„. Stöðvum veiruna hvar sem hún finnst og eyðum henni af landinu. Því fyrr sem það tekst því fyrr getur mannlíf og atvinnulíf hér farið að rétta úr kútnum.

Ef við viljum fá hingað erlenda ferðamenn án þess að bera smit inn í landið þurfum við að þróa nýjar lausnir og taka frumkvæði í því efni. Þetta leysir sig ekki sjálft.

Samkvæmt 6. gr. laga nr. 19/1997 um sóttvarnir er það hlutverk sóttvarnaráðs að móta stefnu í sóttvörnum og skal ráðið vera heilbrigðisyfirvöldum til ráðgjafar um aðgerðir til varnar útbreiðslu smitsjúkdóma. Með þessu bréfi viljum við kalla eftir því að ráðið taki afstöðu til álitamála sem upp hafa komið um aðgerðir gegn COVID-19 faraldrinum.

Yfirlýst stefna hefur verið að hægja á faraldrinum en stöðva hann ekki 

Sóttvarnalæknir sagði á upplýsingafundi 28. mars sl. að hann hafi starfað í samræmi við þá stefnu sem ráðið hafi samþykkt á fundi 14. febrúar sl. varðandi COVID-19 faraldurinn.

Yfirlýst stefna yfirvalda eins og hún kemur fram hjá sóttvarnalækni er að beita aðgerðum til að hægja á faraldrinum, en ekki stöðva hann. Samkvæmt því er markmiðið að hlífa viðkvæmum hópum við smiti á meðan ónæmi byggist upp hjá landsmönnum. Þegar tilskilið hlutfall landsmanna hefur smitast væri hjarðónæmi náð og faraldurinn mundi fjara út. Þar til slíkum punkti er náð þarf að viðhalda aðgerðum til að hægja á útbreiðslu: Skimað er fyrir smitum, sóttkví beitt þar sem grunur er um hugsanlegt smit, fjöldatakmarkanir eru settar á samkomur og nándartakmarkanir milli fólks.

Sóttvarnalæknir lýsti aðferðinni þannig í Silfri RÚV 15. mars: „Við verðum eiginlega að fá eitthvað smit í samfélagið, því þetta er svona eins og bólusetning. Þannig að við getum reiknað það út að við þurfum kannski eins og 60% af þjóðinni til að smitast til að búa til ónæmi svo við fáum þetta svokallaða hjarðónæmi, þannig að veiran muni ekki þrífast áfram.“ 

Sóttvarnalæknir hefur einnig sagt að ekki sé rétt að stöðva faraldurinn með hörðum aðgerðum, því þá komi hann aftur seinna þegar aðgerðum er aflétt. Ekki er víst að allir séu sammála því. Ef faraldurinn væri stöðvaður núna værum við væntanlega í betri stöðu til að takast á við hann ef hann kæmi upp aftur. Tími sem vinnst nýtist til að hægt sé að rannsaka þennan sjúkdóm betur, þróa veirulyf og jafnvel bóluefni. Allt gæti það nýst til að bjarga heilsu og lífi margra, komi faraldurinn seinna.

Er það enn stefna íslenskra yfirvalda að hægja á faraldrinum þangað til hjarðónæmi byggist upp? Eða verður núna mörkuð ný og skýr stefna um að kveða faraldurinn niður þannig að aðeins lítill hluti landsmanna smitist?

Erlendir ferðamenn frá hættusvæðum fara um landið

Hér hefði verið mögulegt að draga enn frekar úr hættu á því að COVID-19 bærist inn í samfélagið en gert var. Íslendingar sem komu frá skilgreindum hættusvæðum voru settir í sóttkví og vel að því staðið. En ekki var reynt að hindra að erlendir ferðamenn frá hættusvæðum færu um landið, þótt ljóst væri að þeir gætu smitað landsmenn og aðra ferðamenn af COVID-19. Þegar flest ríki heims höfðu ákveðið að loka á ferðamenn frá hættusvæðum, var þessari smitleið enn haldið opinni hér. 

Smitaðir eru í „einangrun“ með ósmituðum

Nú eru 935 einstaklingar í einangrun í heimahúsi. Þeim er heimilt að búa þar ásamt ósmituðu heimilisfólki sem er þá alltaf í nokkurri smithættu, þótt varlega sé farið. Í Suður-Kóreu og öðrum ríkjum hefur þessari smitleið verið lokað með því að vista smitaða einstaklinga á gistiheimilum eða hótelum. Hér er ekki skortur á slíkri aðstöðu. Kemur til greina að gera það að almennri reglu að smitaðir í einangrun séu vistaðir utan heimilis í tilfellum þar sem slíku verður við komið? 

Grunnskólar eru opin smitleið

Í nær öllum nágrannaríkjum okkar hefur grunnskólum verið lokað, enda viðurkennt að þótt börn fái í flestum tilfellum væg einkenni COVID-19 sjúkdómsins þá geta þau engu að síður smitað aðra og borið smit á milli. Í bréfi sóttvarnalæknis og landlæknis til skólastjórnenda, kennara og foreldra þann 24. mars segir: „Að mati sóttvarnalæknis eru líkur á smiti frá ungum börnum töluvert ólíklegra en frá fullorðnum …. Því má leiða líkum að því að ekki er tilefni til þess að takmarka skólastarf frekar í sóttvarnarskyni“.

Ýmsir erlendir sérfræðingar (sjá t.d. hér, hér, og hér) eru ósammála sóttvarnalækni og telja mikilvægt að loka skólum. Fyrir hendi eru áætlanir um að börn frá heimilum lykilstarfsmanna gætu áfram sótt skóla þótt almennu skólahaldi væri aflýst. Mun sóttvarnaráð skoða hvort sá kostur gæti nýst betur í baráttunni gegn veirunni en núverandi fyrirkomulag? 

Beiðni lækna um sóttvarnaráðstöfun hafnað

Heilsugæslulæknar á norðausturhorni landsins óskuðu eftir því að fá að stöðva umferð inn á afmarkað svæði til að verjast smiti. Vöruflutningar yrðu eftir skilyrðum og þeir sem kæmu inn á svæðið færu í tveggja vikna sóttkví. Á svæðinu búa margir sjúklingar í áhættuhóp og langt í alla aðstoð. Sóttvarnalæknir hafnaði beiðni læknanna með þeim rökum að slík lokun „myndi aðeins fresta vandanum“. Telur sóttvarnaráð að það gæti svarað kostnaði að fresta komu farsóttarinnar í þetta samfélag á norðausturhorninu? Ef sú stefna væri mörkuð að kveða niður veiruna, gæti slíkt tekist án þess að faraldurinn þyrfti nokkurn tíma að ganga yfir þennan landshluta?

Hvenær verður faraldurinn genginn yfir? 

Imperial College hefur áætlað að faraldurinn gangi yfir á fjórum mánuðum verði ekkert gert til að hægja á honum. Með aðgerðum sé hægt að hægja á útbreiðslunni („mitigation“) þannig að spítalar hafi undan og mannfall verði minna, en þá má hins vegar reikna með að útbreiðslan standi í ár eða lengur. Í allan þann tíma mun þurfa aðgerðir til að hægja á útbreiðslunni. 

Önnur aðferð felur í sér að stöðva útbreiðslu faraldursins („suppression“) með tveggja mánaða átaki. Þessi leið krefst þess að smitleiðum verði lokað og samfélagsmit fundin og einangruð. Að því loknu er hægt að aflétta aðgerðum svo mannlíf og efnahagslíf landsins geti byrjað að þrífast eðlilega. Viðhalda þarf þó stöðugri árvekni þar til lyf eða bóluefni finnast.

Er raunhæft að gera ráð fyrir því að faraldurinn hætti um miðjan apríl?

Sóttvarnalæknir virðist hafa fylgt mitigation stefnu, sem Imperial College ofl. telja að taki eitt ár hið minnsta í framkvæmd. Því skýtur skökku við að spálíkan Covid teymisins sýnir að faraldrinum ljúki hér upp úr miðjum apríl. Eftir það hætti ný tilfelli að greinast. Þær áætlanir munu tæplega ganga eftir nema tekin verði nú þegar upp „suppression“ stefna.

Til að þetta markmið náist þarf að loka þeim smitleiðum sem enn eru opnar. Ekki er vitað nákvæmlega hve margir eru smitaðir í samfélaginu, en skimanir Íslenskrar Erfðagreiningar meðal einkennalausra, gefa vísbendingu um að allt að 1% landsmanna gætu verið smitaðir. Sá hópur veit ekki að hann er smitandi og hættan á að smit berist til viðkvæmra er því mikil. Gera þarf átak til að finna alla smitaða og einangra. Fyrr verður vart hægt að aflétta aðgerðum.

Stefna Asíuþjóða hefur skilað árangri

Vera kann, að þegar þessi stefna varð fyrir valinu hjá Evrópuþjóðum hafi ekki verið talið mögulegt að stöðva útbreiðslu faraldursins.  Kína og fleiri ríki í Asíu hafa sýnt að það er mögulegt. Þrátt fyrir afar erfiða byrjun í Kína, tókst að stöðva faraldurinn og forða um 1,3 milljörðum Kínverja frá smiti. Í dag greinast þar færri nýsmit en í okkar fámenna landi. Lönd eins og S-Kórea, Taívan og Singapúr hafa öll náð eftirtektarverðum árangri í baráttunni við að stöðva COVID-19 faraldurinn. Í þessum löndum er mannlíf og atvinnulíf óðum að rétta úr kútnum. Smit koma upp öðru hvoru en þau eru rakin með hraði og útbreiðsla stöðvuð jafn óðum. Heilbrigðiskerfi þessara landa er ekki lengur undirlagt af deyjandi COVID-19 sjúklingum.

Á sama tíma og Asíuríkin hafa nánast stöðvað faraldurinn, hefur COVID-19 stefna Vesturlanda leitt þau mörg í fordæmalausar ógöngur. Faraldurinn lætur illa að stjórn: heilbrigðiskerfin hafa sligast, mannfall og heilsutjón fer langt fram úr svörtustu spám. Atvinnulíf og mannlíf er lamað að miklu leyti, millilandaflug hefur lagst af og landamærum verið lokað. Vart sér fyrir endann á ástandinu. Í Bretlandi, Noregi, Þýskalandi og víðar telja sérfræðingar að ástandið gæti að óbreyttu varað langt fram á næsta ár.

Getum við lært af Asíuríkjum og Færeyingum?

Þann 12. mars var gripið til aðgerða í Færeyjum til að stöðva faraldurinn. Allir sem koma til Færeyja fara í tveggja vikna sóttkví, ekki bara heimamenn. Einstaklingar í einangrun eru ekki hafðir undir sama þaki og ósmitaðir. Færeyingar hafa tekið tvöfalt fleiri sýni en við, miðað við höfðatölu. Í Færeyjum hefur greindum smitum fækkað dag frá degi og þeir virðast á góðri leið með að stöðva faraldurinn. 

Við gætum einnig lært mikið af því hvernig Suður-Kórea, Singapúr, Kína og fleiri Asíuríki hafa fengist við COVID-19. Þessi lönd stefndu aldrei á hjarðónæmi, þau töldu aldrei þarft „að fá eitthvað smit út í samfélagið“. Frá upphafi var þeirra stefna skýr: Að stöðva útbreiðslu COVID-19, og það hefur þeim tekist. Veiran hefur verið nær upprætt úr umhverfinu og mannlíf og athafnalíf í þessum löndum er byrjað að rétta úr kútnum. Þarna hafa stjórnvöld einnig mælt með því að almenningur noti maska til að verja sig og aðra smiti. Sú aðgerð hefur náð aukinni útbreiðslu í Evrópu á síðustu dögum og kemur vonandi einnig til skoðunar hér.

Hvaða stefnu hyggst sóttvarnaráð taka?

Stefna ráðsins og ráðgjöf til heilbrigðisráðherra varðandi COVID-19 þarf að vera skýrt fram sett og henni þurfa að fylgja þau rök og forsendur sem ráðið byggir á. Hvort telur ráðið vænlegra að stöðva faraldurinn eða hægja á honum? Hverjir eru kostir og gallar helstu leiða? Hvað má ætla að aðgerðir þurfi að standa lengi? Hvers virði væri að geta komið atvinnulífinu af stað fyrr, eins og tekist hefur í Singapúr og víðar? Hve lengi þolir heilbrigðiskerfið að vera undir núverandi álagi? Hver eru áætluð áhrif hvorrar leiðar á lýðheilsu, mannlíf og efnahag í landinu?

Hvert er það hlutfall landsmanna sem þyrfti að sýkjast til að hér myndist hjarðónæmi? Hvað eru það margir einstaklingar? Hve langan tíma mun taka að ná hjarðónæmi, ef hægt er á faraldrinum að því marki að heilbrigðiskerfið geti annað álaginu á öllum tímum? 

Getur sóttvarnaráð bent á traustar heimildir sem sýna að þeir sem læknast hafa af COVID-19 myndi langtímaónæmi gegn frekari sýkingum? Er vissa fyrir því að það komi síðari bylgja af COVID-19? Hvenær má reikna með henni?

Hvað er áætlað að margir muni deyja af völdum COVID-19 áður en hjarðónæmi er náð? Hve margir munu hljóta varanlegt heilsutjón (og hér) af völdum COVID-19? Hafa eftirköst COVID-19 sjúkdómsins hjá þeim sem veikjast illa og þeim sem veikjast lítið verið rannsökuð? Hvernig er hægt að réttlæta stefnu sem felur í sér mannfall og heilsutjón ef til er önnur stefna sem getur forðað því? 

Alþjóðaheilbrigðisstofnunin hefur skorað á stjórnvöld allra landa að stöðva faraldurinn með markvissum aðgerðum í stað þess að hægja á honum. Hyggst sóttvarnaráð verða við þeirri áskorun? Þess má geta að vísindamenn í Bretlandi og Svíþjóð hafa skorað á sín stjórnvöld að láta af áformum um hjarðónæmi, en stöðva þess í stað faraldurinn með öllum ráðum. 

Margt hefur breyst á þeim eina og hálfa mánuði síðan ráðið kom saman síðast og margt af því gæti þurft að taka til greina við mótun nýrrar stefnu. Það er einlæg von okkar að efni þessa bréfs geti orðið að gagni og óskum ráðinu, sóttvarnalækni og öllum landsmönnum góðs gengis í baráttunni við COVID-19 faraldurinn. 

Virðingarfyllst, 

Frosti Sigurjónsson og Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir

Heimildir: 

1. Sóttvarnalög, Alþingi, 17. apríl 1997 Alþingi.
2. Coronavirus: three things all governments and their science advisers must do now, Nature 17. mars 2020
3. COVID-19 á Íslandi – Tölfræði, 31. mars 2020
4. Leiðbeiningar fyrir almenning varðandi einangrun í heimahúsi, Landlæknir, 24.3.2020
5. Los niños suponen un riesgo muy elevado de propagación de la epidemia, El Pais, 30. mars 2020
6. There’s Nothing but Evidence for Closing Schools Right Now, Chris McClure, 21. mars 2020
7. BSI open letter to Government on SARS-CoV-2 outbreak response, 12. mars 2020
8. Effect of SARS-CoV-2 infection upon male gonadal function, 21. mars 2020
9. The UK’s Covid-19 strategy dangerously leaves too many questions unanswered, 
10. Anthony Costello, 15 mars 2020
11. COVID-19 Faroe Islands – Statistics, 31. mars 2020
12. Helmingur fær fylgikvilla, Karl Kristinsson, læknir 29. mars 2020
13. Not wearing masks to protect against coronavirus is a ‘big mistake,’ Science mag, 27. mars 2020
14. WHO-ekspert advarer Danmark: Flokimmunitet betyder, at folk dør, Politiken 27. mars 2020
15. We must stop, contain, control, delay and reduce the impact of this virus at every opportunity, WHO. 7. march 2020

Kæra Katrín,

Nú er ljóst að vesturlönd eru að gera skelfileg mistök með þeirri stefnu að reyna að stýra útbreiðslu veirunnar. Þau freista þess að „fletja kúfinn” eða “teygja á faraldrinum” í þeirri von að hægt verði að hlífa öldruðum og viðkvæmum meðan hjarðónæmi byggist upp. Við erum að fylgja sömu stefnu.

Þessi leið mun líklega taka 50-80 vikur og hafa lamandi áhrif á samfélagið og efnahagslífið þar með. Talið er að veiran muni breiðast út, þar til 60% landsmanna hafa tekið pestina (200.000). Reikna má með að minnst 5% (10.000) þeirra sem smitast veikist mjög illa og 1% (2.000) gætu dáið. Fái veiran að ganga hraðar yfir, sligast heilbrigðiskerfið og þá munu enn fleiri deyja, kannski 4% (8.000). Í Bretlandi telja sérfræðingar að þessi leið “að fletja kúfinn” muni taka 18 mánuði og samt muni hundruð þúsunda deyja þar. Allan þann tíma þurfa viðkvæmir hópar að vera í sjálfskipaðri sóttkví til að forðast veiruna.

Ítalir, Spánverjar og fleiri þjóðir sem hafa fylgt þessari aðferð hafa misst tök á veirunni og þúsundir látnir. Nú verða leiðtogar að grípa inní áður en skaðinn verður óbætanlegur hér líka.

Hér hefur smitrakningarteymið vart undan og fjöldi órakinna smita fer stöðugt vaxandi. Sóttvarnarlæknir talar í dag um að smitrakningu verði sjálfhætt, hafi teymið ekki undan. Hann virðist stýra undanhaldi fremur en sókn gegn veirunni.

Lausnin liggur fyrir

Asíuríkin hafa sýnt að það er hægt að stöðva útbreiðslu veirunnar á innan við sjö vikum með snörpu átaki. Rjúfa þarf allar smitleiðir veirunar, skima og einangra. Veiran deyr út fái hún ekki að smita nýtt fólk. Að átaki loknu er vitað hverjir eru með smit og árvekni viðhöfð þar til búið er að þróa bóluefni eða lyf sem milda sjúkdóminn. Þessi aðferðafræði er vel þekkt og ekkert sem hindrar okkur í að ná árangri verði þessi stefna sett í gang. (sjá fylgiskjöl frá WHO ofl)

Í Kína, Singapore, Hong Kong, Taiwan og víðar hefur þessi leið skilað sigri og smitum snarfækkar. Efnahagslífið í þessum löndum er að rétta úr kútnum. Þau ákváðu að stöðva veiruna.

Ríkisstjórnin ber ábyrgð

Hér þarf stefnubreytingu strax og hún þarf að koma frá stjórnmálamönnum, leiðtogum okkar. Ég veit að þú hefur alla burði til greina stöðuna og grípa inní. Ég vil ekki gagnrýna sóttvarnarlækni, heldur þá stefnu sem hann hefur fylgt eftir en hún virðist vera sú sama og hjá flestum evrópuríkjum.

Sóttvarnarlæknir hefur í viðtölum og síðast nú í dag(1), staðfest þá skoðun að það þurfi að fá smit út í samfélagið til að skapa ónæmi en verja þurfi viðkvæma og gæta þess að spítalar hafi undan. Ekki megi stöðva útbreiðsluna algerlega því þá gjósi veiran bara upp aftur síðar. Sóttvarnarlæknir telur þessa leið vera að skila góðum árangri, það rímar hins vegar ekki við þá stöðu að smitum fjölgar í samfélaginu og smitrakning hefur vart undan.

Öll eigum við vini og ættingja í þeim hópi sem má ekki smitast af veirunni. Enn er ekki of seint að bjarga þeim frá þessari vá. Lausnin á ekki að felast í því að kaupa fleiri öndunarvélar fyrir fárveika, lausnin felst í að hindra veiruna í að smita landsmenn.

Þú ert vonandi mjög hugsi, enda hvílir ábyrgðin nú á þínum herðum og ríkisstjórnarinnar. Það er ekki hægt að vísa ábyrgð á sóttvarnarlækni, nú þegar öllum má vera ljóst að aðferð hans er röng og getur leitt til stórtjóns. Önnur margfalt skjótvirkari og öruggari leið er í boði.

Það þarf að taka ákvörðun strax

Staðfest smit eru orðin 330 en samkvæmt skimun deCode er líklegt að í samfélaginu séu 0,7% (2.500) landsmanna smitaðir. Óafvitandi smita þeir nú börn, kennara, ástvini, gamalt fólk og veikt. Eftir viku verða smitaðir líklega orðnir 5.000 og hér eins og á Ítalíu munu 5-10% þeirra veikjast mjög illa. Það verða þá 250- 500 sem þurfa að leggjast inn, sumir á gjörgæslu. Er það bara ásættanlegt? Góður árangur? Hver dagur sem líður án stefnubreytingar fjölgar smitum um 5-20%. 

Læknar hafa tjáð mér að þeir séu mjög uggandi um sjúklinga sína verði ekki breytt um stefnu þegar í stað. Erlendir sérfræðingar, WHO, Bill Gates og fleiri leiðtogar hvetja stjórnvöld allra landa til að stöðva veiruna strax. 

Tækifæri

Nú er Ísland komið á lista yfir hættuleg lönd og skiljanlega þar sem smit í samfélaginu nálgast 1%. Takist okkur að stöðva veiruna með samstilltu þjóðarátaki, yrði það ekki bara gott fyrir efnahagslífið og þjóðina, heldur einnig góð landkynning sem gæti laðað hingað ferðamenn í framtíðinni sem vilja heimsækja öruggt land. Þetta tækifæri mun líða hjá, ef stjórnvöld bíða of lengi með ákvörðun. Ég er reiðubúinn að aðstoða ef óskað er og tel víst að allir landsmenn séu tilbúnir að leggja sitt af mörkum í þjóðarátaki til að stöðva þessa veiru.

Vonast til að heyra í þér sem allra fyrst. 

Stöðvum þessa veiru!

Frosti Sigurjónsson

—

Heimildir

(1) Viðtal Sóttvarnarlæknis við Harmageddon 19. mars, Silfrið 15. mars,

Stöðvum þessa veiru! Frosti Sigurjónsson, 18. mars: 

Skýrslur um áhrif þess að stöðva vs. miðla faraldrinum

Impact of non-pharmaceutical interventions (NPIs) to reduce COVID19 mortality and healthcare demand, Imperial College, 15. mars

REVIEW OF FERGUSON ET AL “IMPACT OF NON-PHARMACEUTICAL INTERVENTIONS…”,  New England Complex Systems Institute, 17. mars

Greinar og skýrslur um hvernig Kína og fleiri asíuríki stöðvuðu veiruna:

 They’ve contained the virus, here is how. The New York Times 13. March.

Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) 

Sóttvarnarlæknir hefur frá upphafi covid-19 faraldursins talið að ekki verði komið í veg fyrir útbreiðslu veirunnar. Stór hluti landsmanna muni á endanum smitast. Sóttvarnarlæknir hefur sagt mikilvægt að reyna að hægja á útbreiðslu veirunnar, fletja út kúfinn svo heilbrigðiskerfið ráði við verkefnið. Nú hafa hinsvegar nokkur ríki í Asíu sýnt að hægt er að stöðva útbreiðslu veirunnar. Það sama gætum við gert ef stjórnvöld taka þá stefnu.

Margt hefur tekist vel í baráttunni við veiruna, ekki síst öflug skimun og smitrakning meðal Íslendinga sem komu heim frá hættusvæðum og settir voru í sóttkví. Verra var að erlendir ferðamenn frá sömu svæðum voru hvorki skimaðir né settir í sóttkví. Þeir gátu því borið veiruna um landið.

Almenningur hefur fengið gagnlegar upplýsingar um hvernig fólk geti dregið úr hættu á að smitast. Flest nágrannaríkin hafa nálgast verkefnið á svipaðan hátt og Ísland en með misjöfnum árangri. Á Ítalíu tókst veirunni að breiðast út og í gær voru 2500 látnir. Á Spáni eru fleiri en 500 látnir og ljóst að nú stefnir hratt í óefni í fleiri löndum. Þau hafa gripið til örþrifaráða, lokunar landamæra, lokunar ríkisstofnana og samkomubanns. Tjónið af völdum veirunnar og síðbúnum viðbrögðum stjórnvalda er orðið fordæmalaust og er vart séð fyrir endann á ástandinu.

Víkjum nú að nokkrum asíuríkjum sem gripu skjótt til aðgerða með það skýra markmið að stöðva veiruna. Aðgerðir þeirra voru markvissar og árangurinn frábær. Singapore er fimmtán sinnum fjölmennara land en Ísland, afar þéttbýlt og mikill samgangur við Kína þar sem veiran braust út. Í Singapore greinast nú helmingi færri nýsmit hvern dag en í okkar fámenna landi. Íbúar Hong Kong eru 7,5 milljónir og þeir eru í nánum samskiptum við Kína. Engu að síður hefur þeim lánast að hemja veiruna og þar greinast einnig færri nýsmit en hér. Jafnvel Kína með sinn 1,4 milljarð íbúa er með færri nýsmit en Ísland. Suður Kórea er með 51 milljón íbúa og þeir hafa skimað álíka hátt hlutfall íbúa en þar greindust 74 smit í dag, helmingi fleiri en hjá okkur. Þeir eru 142 sinnum fjölmennari þjóð en við. 

Þessi dæmi sanna að það er hægt að stöðva veiruna og þessi ríki geta vísað okkur veginn. Fyrst þessi mannmörgu samfélög gátu stöðvað veiruna á nokkrum vikum, þá getum við það líka. En hvað þarf til?

Það þarf nú þegar að hverfa frá þeirri stefnu að reyna að stýra veirunni og smiti hennar um samfélagið, því sú aðferð hefur nú þegar mistekist hrapallega og kostað þúsundir mannslífa í nágrannaríkjum okkar. Þessi stefna hefur ekki verið leyndarmál:

„Við verðum eiginlega að fá eitthvað smit í samfélagið, því þetta er svona eins og bólusetning. Þannig að við getum reiknað það út að við þurfum kannski eins og 60% af þjóðinni til að smitast til að búa til ónæmi svo við fáum þetta svokallaða hjarðónæmi, þannig að veiran muni ekki þrífast áfram.“ sagði sóttvarnarlæknir í viðtali við Kastljós RÚV 15. mars. 

Sama stefna kom fram hjá Sir Patrick Vallance, vísindalegum ráðgjafa bresku ríkisstjórnarinnar í viðtali við Sky fréttastöðina 13. mars og í sjónvarpsávarpi forsætisráðherra Hollands til þjóðarinnar að kvöldi 16. mars. 

Allir þrír lögðu mikla áherslu á að ekki mætti stöðva útbreiðslu veirunnar algerlega, því þá myndi veiran einfaldlega gjósa upp síðar þegar slakað yrði á vörnum.

Svo virðist því sem þessi aðferðafræði hafi verið hönnuð af færustu sérfræðingum Evrópu og henni fylgt samviskusamlega af evrópuríkjum þar til nýlega að veiran fór úr böndum og fólk fór að deyja í þúsundatali. Þessi mistök færustu sérfræðinga verða eflaust rannsóknarefni um ókomin ár.

Samtök ónæmisfræðinga í Bretlandi hafa skorað á stjórnvöld að hverfa frá þessari stefnu. Það sé áhættusamt að leyfa veirunni að breiðast út, erfitt að stýra útbreiðslunni og ekki víst að hjarðónæmi myndi nást enda hafi veiran þegar stökkbreyst og gæti gert það aftur. Það eigi að stöðva útbreiðslu strax og halda veirunni í skefjum þar til búið væri að finna lækningu eða bóluefni. 

Hvað þarf að gera til að stöðva veiruna á Íslandi?
Veikleiki veirunnar er sá að hún deyr út nema hún fái að smita sífellt fleiri. Asíuríkin nýttu sér þennan veikleika. Kína beitti strax hörðu samkomubanni til að hindra útbreiðslu. Nú er byrjað að slaka á því. Öll ríkin hófu strax markvissa skimum, fyrst með hitamælum en svo með sýnatöku eftir tilefnum. Fólk er hitamælt hvar sem það kemur með snertilausum hitamæli. Þeir sem mælast með hita geta farið á greiningarstöð þar sem frekari greining fer fram. Smit eru rakin hratt með aðstoð upplýsingatækni. Gætt er að því að sóttkví sé virt, GPS tækni og smáforrit notuð til að auðvelda eftirlit og svo mætti lengi telja. Allt er þetta vel kynnt og aðgengilegt þeim sem hafa áhuga t.d. í grein New York times.

Það mun sjálfsagt taka nokkrar vikur að finna öll smit. Á þeim tíma þarf að takmarka samgang fólks til að draga úr hættu á frekari smitum. Skima þarf alla sem koma inn í landið frá útlöndum og setja í sóttkví þá sem eru frá hættusvæðum. Það ætti að vera auðveldara nú þegar mörg ríki hafa lokað landamærum sínum og ferðalög eru í lágmarki. Þegar loks hefur náðst utan um nær öll smit er hægt að draga úr takmörkunum á samgangi fólks. Það er gert í skrefum sem hægt er að bakka með fari veiran á kreik. Reikna má með að nýsmit stingi sér upp öðru hvoru en þá verða allir viðbúnir og smitin rakin fljótt og vel. Úrtaksskimun getur nýst til að finna leynd smit. Hættu á smiti verður þannig haldið í algeru lágmarki og við getum nánast farið að lifa eðlilegu lífi á nýjan leik. Verðum þó áfram viðbúin að grípa inní ef veiran kemst á kreik og hefta útbreiðslu hennar jafn óðum.  Að lokum munu finnast lyf við covid-19 sem geta dregið svo úr dánartíðni að óhætt verði að draga úr árvekni gagnvart veirunni. Þetta getum við og eigum að gera og byrja strax áður en fleiri smitast.

Stöndum saman og stöðvum þessa veiru!