Bókin fæst keypt hér á vefnum sem kilja, rafbók og hljóðbók og fyrir stuttu kom hún í bókaverslanir Pennin Eymundsson á höfuðborgarsvæðinu.

Margir hafa haft samband til að hrósa bókinni og færa þakkir fyrir að koma þeim sjónarmiðum á framfæri sem í henni eru. Morgunblaðið minntist á bókina á forsíðu þann 8. desember sl. en í því blaði var viðtal við mig um efnið. Þann 10. var rætt um bókina í ritstjórnargrein:

Loftslagsmálin hafa á örfáum árum orðið eitt stærsta viðfangsefni samfélagsins. Stefnan á kolefnishlutleysi kallar á sífellt umfangsmeiri og kostnaðarsamari aðgerðir í trausti þess að vísindin séu hafin yfir vafa.

Það er staðreynd að jörðin hefur hlýnað og að koltvísýringur hefur aukist. En vísindamenn eru ekki sammála um hversu stór hluti hlýnunarinnar skýrist af náttúrulegum sveiflum, losun manna eða samspili beggja. Loftslag jarðar er flókið kerfi þar sem margir þættir verka saman þar á meðal skýjahula, hafstraumar, mengun og sólvirkni. Koltvísýringur skiptir máli, en er aðeins einn þáttur af mörgum.

Hitamál fjallar um þetta og sögu loftslagsbreytinga, óvissu í mælingum, spár sem hafa brugðist, vafasöm úrræði til að draga úr losun og aukaverkanir íþyngjandi regluverks. Bókin byggir á fjölda rannsókna og heimilda og dregur fram gögn sem vekja spurningar.

Hitamál er bók fyrir þá sem vilja íhuga hvort núverandi stefna í loftslagsmálum sé raunhæf eða hvort kominn sé tími til að huga að öðrum leiðum.

Bókin er í prentun og verður tilbúin til afhendingar 1. desember og á sérstöku tilboði í forsölu. Rafbókin er tilbúin og til afhendingar strax.

Smelltu hér til að fara í Bókabúð FS og panta eða kaupa.

Stóismi er forngrísk og rómversk heimspeki sem boðar stjórn á sjálfum sér og þolgæði til að sigrast á eyðileggjandi tilfinningum.

Stóisminn boðar að dyggðir (visdómur, hugrekki, réttlæti og hófsemi) séu atriði sem leiði til hamingjuríks lífs. Flest annað svo sem auður, heilsa eða orðspor sé hvorki góð né slæm en ekki eftirsóknarverð í sjálfu sér.

Stóistar vilja lifa í samræmi við náttúruna, sem fyrir mennina þýðir að lifa skynsamlega. Skynsemi manna er talin hluti af guðlegri skynsemi eða logos sem stjórnar alheimum.

Stóisminn kennir aðferðir til að hafa stjórn á viðbrögðum við ytri atburðum. Gerður er greinarmunur á því sem hægt er að stjórna (eigin huga og aðgerðum) og ytri atburðum sem ekki er hægt að stjórna. Með þessu móti er hægt að ná yfirvegun í tilfinningum.

Það er ekki markmið stóisma að stefna að tilfinningaleysi heldur að forðast að ýktar tilfinningar raski hugarró.

Stóisminn boðar að viðurkenna og sættast við allt sem gerist, sem það væri nauðsynlegt og gott.

Samkvæmt stóisma eru allir mikilvægur hluti af samfélagi og bræðralagi manna.

Grunnkenning stóisma er að skilja á milli þess sem er í okkar stjórn (aðgerðir okkar, ákvarðanir, dómar, langanir) og þess sem er það ekki (hvað aðrir gera, flestir ytri atburðir). Þessi skilningur hjálpar til við að draga úr áhyggjum og reiði.

Stóismi felur í sér daglega iðkun og íhugun t.d. hverju við getum ráðið og hverju ekki. Einnig að velta fyrir sér hvað sé hið versta sem gæti gerst, til að meta það sem maður hefur og undirbúa sig fyrir mótlæti.

Mælt er með því að skrifa dagbók um eigin hugsanir, markmið og aðgerðir til að meta persónulegar framfarir í átt að dyggðum.

Markmið stóismans er að lifa lífinu í samræmi við hlutverkin sem lífið færir manni (sem foreldri, borgari, vinur o.s.frv.) og gera allt af heilindum og skyldurækni.

Meðal þekktra stóískra heimspekinga má nefna Zeno frá Citium, Epictetus, Seneca og Marcus Aurelius. Skrif þeirra bjóða upp á hagnýt ráð um hvernig á að lifa lífi af dyggð, friði og skynsamlegri gleði þrátt fyrir áskoranir lífsins.

Hér er til fróðleiks stutt samantekt á efni ritsins Um Reiði („De Ira“) eftir rómverska heimspekinginn Seneca sem var uppi árið 4 fyrir Krist til 65 eftir Krist :

Seneca skilgreinir reiði sem hættulegt og órökrétt tilfinningaviðbragð sem stafar af tilfinningu um óréttlæti eða skaða. Hann telur reiði vera „stutt æði“ sem rænir fólk rökhugsun og veldur eyðileggingu, bæði fyrir einstaklinginn og samfélagið.

Seneca segir reiðina vera eyðileggjandi tilfinningu sem leiðir til ógnarverka og grimmdar, sundrungar í samskiptum og samfélagi. Hann minnir á að taumlaus reiði geti auðveldlega leitt til óbætanlegra mistaka.

Seneca boðar að reiði sé hvorki náttúruleg né nauðsynleg. Hún sé ekki nauðsynleg til að leiðrétta óréttlæti. Rökrétt hugsun og skynsemi séu betri verkfæri. Reiði sé ekki hjálpleg við að verja mann sjálfan eða aðra, þar sem hún leiði iðulega til meiri ógnar en gagns.

Fólki ber að greina tilfinningar sínar og taka nægan tíma til að róast áður en það bregst við. Seneca bendir á að reiði stafar oft af því að væntingar fólks til annarra séu óraunhæfar. Með því að iðka sjálfsaga og heimspekilegar hugleiðingar getur fólk tamið sér hugarró. Að líta á óréttlæti sem hluta af lífinu hjálpar einnig fólki að viðhalda andlegu jafnvægi.

Að lokum má nefna að í ritinu Reiði segir Seneca sögur af fólki og goðum sem missa stjórn á sér vegna reiði með slæmum afleiðingum. Seneca líkir reiðinni við sjúkdóm og leggur áherslu á að enginn sé óhultur nema hann temji sér aga. Reiðin sé ekki merki um styrk heldur veikleika og sá sem nær að hemja skap sitt verði sannarlega sterkur og dyggur einstaklingur.

Það geta vart talist góðir viðskiptahættir að auglýsa að lán sé vaxtalaust ef neytandinn greiðir ígildi vaxta með öðrum hætti.

Í lögum 33 frá 2013 um neytendalán er sú skylda lögð á lánveitendur að birta lántakendum árlega hlutfallstölu kostnaðar. Þar er átt við vexti, lántökukostnað, lántökugjöld, seðilgjöld ofl. Ákvæðinu er ætlað að auðvelda neytendum að gera samanburð á heildarkostnaði ólíkra lána og þannig stuðla að virkari samkeppni.

Bifreiðaumboð sem auglýsa vaxtalaus lán hafa mér vitanlega ekki birt lántakendum árlega hlutfallstölu kostnaðar af þeim lánum. Sé það ekki gert þarf að bæta úr því. Ég vil ekki trúa því að bifreiðaumboðin vilji sniðganga lög um neytendavernd.

Vaxtalaus lán bílaumboða geta verið álíka óhagstæð og hefðbundin vaxtaberandi bílalán eins og þetta dæmi sýnir:  Tiltekinn bíll er til sölu á listaverði sem er 10 milljónir króna. Afsláttur og aukahlutir sem bjóðast við staðgreiðslu eru metnir á samtals 800 þúsund krónur. Umboðið býður kaupanda vaxtalaust lán upp á 40% af verðinu til 3 ára, en þá býðst hvorki afsláttur né aukahlutir. Lánið er þá 4 milljónir og óbeinn kostnaður þess er 800 þúsund. Þetta vaxtalausa lán virðist meinleysislegt, en árleg hlutfallstala kostnaðar er samt heil 13% Það er svipaður kostnaður og er á bílalánum sem bera vexti.

Það er ekki góð þróun ef uppgefið söluverð bíla og annara neysluvara fer að innifela kostnað af vaxtalausu láni til einhverra ára. Það mun aðeins þýða að verðlag mun verða hærra en annars væri. Það mun svo hafa áhrif til hækkunar á neysluvísitölu og hærri neysluvísitala hækkar skuldir heimilanna. Hvert eitt prósent sem neysluvísitalan hækkar kostar heimilin 14 milljarða í hækkun verðtryggðra íbúðalána.

Það er heldur ekki gott að neytendur séu að kaupa neysluvarning eins og bíla á lánum. Vextir af neyslulánum eru gríðarlega háir og varningurinn fellur hratt í verði eftir kaupin. Það er mun æskilegra að safna fyrir neysluvörum og staðgreiða þær.

Til að áætla árlega hlutfallstölu kostnaðar notaði ég þessa formúlu:
(Óbeinn kostnaður við lánið x 2) / (lánsupphæðin x lánstími í árum)

Nýja fangelsið myndi kosta um 2 milljarða fullbúið með 56 klefum. En á sama tíma verða lagðir niður 28 klefar í fangelsum á Kópavogi og á Skólavörðustíg þannig að viðbótin yrði aðeins 28 klefar.

Menn geta séð í hendi sér að viðbót um 28 klefa er vart lausn á þeim brýna biðlistavanda sem við er að glíma. Alls eru nú 455 dómþolar á boðunarlista. Ekki er gert ráð fyrir stækkunarmöguleika á Hólmsheiði í framtíðinni og því liggur beint við að stækka þurfi Litla Hraun á næstu árum til að taka á biðlistavandanum þótt fangelsi á Hólmsheiði verði byggt.

Fangelsi á Hólmsheiði er meðal annars ætlað að leysa úr vistun gæsluvarðhaldsfanga sem geta verið 10-20 talsins á hverjum tíma. Lögmenn og rannsakendur eiga tíð erindi við gæsluvarðhaldsfanga og það væri mun styttra að fara upp á Hólmsheiði en á Litla Hraun. En það tekur samt 20 mínútur að keyra frá Hverfisgötu upp á Hólmsheiði og sumir hafa því spurt hvort ekki mætti spara þessi ferðalög algerlega með því að bæta gæsluvarðhaldsálmu við lögreglustöðina á Hverfisgötu. Mætti skoða þann möguleika?

Á Hólmsheiði væri hægt að aðskilja fanga sem ekki geta verið á sama tíma á sameiginlegum svæðum.  Þetta getur verið mikilvægt t.d. vegna hættu á að til átaka komi milli óvinagengja. Kynferðisafbrotamenn, sumir á gamalsaldri, geta líka átt á hættu að verða fyrir ofbeldi af hálfu annara fanga.  Þarf kannski að vista þá í sér fangelsi?

Það myndi þurfa að gera verulegar breytingar á Litla Hrauni til að aðskilja fanga þar. En slíkra breytinga er væntanlega þörf á Litla Hrauni þótt Hólmsheiði verði byggð. Á Litla Hrauni er hinsvegar til staðar sú aðstaða sem þarf að byggja upp á Hólmsheiði, t.d. smiðja, skóli fyrir fanga og læknisaðstaða. Það er væntanlegra hagkvæmara að hafa stærra fangelsi á einum stað en að búa til annað lítið fangelsi með allri aðstöðu.

Erlendir fangar eru um 20-30 talsins og menn hafa spurt hvers vegna þeim sé ekki vísað úr landi. Margir þeirra eru harðir afbrotamenn sem eiga yfir höfði sér dóma í heimalandinu en kjósa frekar að afplána hér. Viljum við bjóða þeim sjálfdæmi í því? Það kostar 11 milljónir á ári að vista hvern fanga. Við gætum sparað 200-300 milljónir á ári með því að vísa öllum erlendum föngum úr landi, afhenda þá stjórnvöldum í heimalandi og banna þeim að koma aftur hingað. Með þessu móti væri líka búið að skapa pláss fyrir 20-30 íslenska fanga.

Á biðlista eftir fangelsisvist eru nú 455 manns. Aðeins 10% af þeim hafa fengið dóm vegna ofbeldis-, eða kynferðisbrots. Stærsti hópurinn, eða 44% er með dóm vegna umferðarlagabrots eða nytjatöku. Meirihluti biðlistans uppfyllir líklega skilyrði til að afplána dóm sinn með samfélagasþjónustu. Lausn gæti falist í því að setja meiri kraft í að koma dómþolum í samfélagsþjónustu.

Annað stórvirkt og ódýrt úrræði er rafrænt eftirlit sem hér á landi er aðeins í boði fyrir þá fanga sem eru búnir að afplána í fangelsi hluta dóms. Í nágrannalöndum okkar er hins vegar góð reynsla af því að setja hættulitla fanga beint í rafrænt eftirlit án vistunar áður. Með því móti sparast um 20 þúsund á sólarhring á hvern dómþola. Ef við setjum 130 manns í rafrænt eftirlit í stað fangelsis, þá sparast á einu ári 1 milljarður auk þess sem hratt myndi saxast á biðlistann mikla.

Það sem virðist brýnast núna er að grynnka á biðlistanum mikla en Hólmsheiði virðist ekki leysa úr þeim vanda nema að litlu leiti. Lausnin er að stórauka úrræði eins og samfélagsþjónustu og rafrænt eftirlit. Þannig má spara gríðarlega fjármuni og rannsóknir sýna að þannig minnka líkur á endurteknum brotum. Einnig þarf að gera átak í því að senda erlenda fanga til síns heimalands.

All margir munu hafa ofnæmi fyrir moskítóbiti. Svo eru alltaf þessir óheppnu, líklega einn af hverjum tíu, sem virðist hafa sérlega bragðgott blóð og eru útstungnir þótt aðrir sleppi við bit. Bjóðum þetta fólk, og alla sem vilja vera lausir við moskító, velkomna í ferðalag til Íslands þar sem hægt er að eiga moskítólaust sumarfrí á fallegum stað.

Ísland hefur að mínum dómi alls ekki gert nóg af því að kynna sig sem moskítólaust land. Þessi sérstaða landsins er á fárra vitorði, en ef hún væri kynnt skipulega gæti það laðað hingað fleiri ferðamenn.

Heimildir: 

Vísindavefurinn: Hvaða lönd eru moskítólaus?

Wikipedia: Moskito

Því miður hefur þetta ekki verið raunin undanfarin ár. Niðurskurður í rekstri heilbrigðiskerfisins hefur gengið svo langt að hættuástand hefur skapast.

Forgansröðunin hefur verið kolröng. Var skynsamlegt að setja 10 milljarða í jarðgöng sem stytta þjóðveginn um 9 mínútur, á sama tíma og ekki er til fjármagn til að viðhalda núverandi húsnæði Landspítalans eða endurnýja nauðsynlegustu tæki?

Menning er vissulega mikilvæg, en hvort var brýnna að setja 800 milljónir í safn íslenskra fræða eða kaupa PET skanna sem bjargað getur fjölda mannslífa? Náttúruminjasafn fékk 500 milljónir, en fyrir þá upphæð hefði mátt kaupa skurðróbót fyrir nútíma krabbameinsaðgerðir. Án þessa tæknibúnaðar er íslenska heilbrigðiskerfið orðið langt á eftir þeim löndum sem við berum okkur saman við.

Vegna niðurskurðar í heilbrigðiskerfinu eru nýjustu og bestu lyfin ekki lengur í boði hér á landi. Sagt er að Ísland sé þegar orðið 5-10 árum á eftir á þessu sviði. Nýlega voru fluttar fréttir af því að bræður sem hafa greinst með illvígan erfðasjúkdóm þurfi að bíða í fimm mánuði áður en þeir fá nauðsynleg lyf. Helstu einkenni Fabry sjúkdómsins sem þeir búa við eru skemmdir á líffærum og taugaverkjaköst. Er þetta ásættanlegt?

Það kostar ríkið vart minna en 20 milljónir að mennta hvern lækni. Ef læknir hverfur til starfa erlendis þá nýtist sú fjárfesting ekki Íslandi. Það þarf að snúa við landflótta í læknastétt. Það mun ekki takast nema stjórnvöld setji heilbrigðismál í forgang. Það verður ekki nóg að bæta kjörin, það þarf líka að bæta tækjabúnað svo læknar geti beitt hér þeirri tækni sem þeir hafa lært að nota erlendis.

Það þarf að hefja uppbyggingu heilbrigðiskerfisins af fullum krafti. Til þess mun þurfa að bæta kjör heilbrigðisstétta, útvega bestu lyf sem völ er á, og fjárfesta í nauðsynlegum tæknibúnaði.

Um leið og hagur ríkisins leyfir þarf að hefja stækkun Landspítalans. Vegna hrunsins má vera að sú stækkun þurfi að fara fram í smærri og fleiri skrefum en menn hefðu viljað. En verði dregið of lengi að hefja stækkun mun heilbrigðiskerfið vart geta tekið á móti því aukna álagi sem fylgir vaxandi fjölda aldraðra og langveikra Íslendinga.

Öflugt atvinnulíf og hagvöxtur eru forsendur þess að við getum boðið þeim sem eiga við veikindi að stríða bestu heilbrigðisþjónustu sem völ er á. Góðu fréttirnar eru að hér eru gríðarleg tækifæri á ótal sviðum. Við erum staurblönk í bili, en með dugnaði og útsjónarsemi mun hagur landsins vænkast hratt. Í millitíðinni þurfum við að standa vörð um heilbrigðiskerfið.

Það eru 200 þúsund einkabílar í landinu og það gæti tekið allt að 30 ár að skipta þeim flota út fyrir rafbíla. Þá er miðað við að 30% af nýjum innfluttum bílum séu rafbílar.

Á þessum 30 árum munum við samt flytja inn eldsneyti fyrir 150 milljarða þar sem aðeins helmingur bílaflotans verður rafknúinn að meðaltali á tímabilinu. Það væri því til mikils að vinna fyrir þjóðina ef hægt væri að flýta útskiptingunni með einhverjum hætti.

Til að byrja með mætti hækka aðflutningsgjöld á bíla sem ekki eru rafknúnir en lágmarka hinsvegar aðflutningsgjöld á rafbíla. Rafbílar yrðu þá ódýrari en sambærilegir bílar, bæði í innkaupum og rekstri.

Setja mætti í lög að opinberar stofnanir keyptu aðeins rafbíla. Nýjir leigubílar skuli vera rafknúnir.

Selja þyrfti um 100 þúsund notaða bíla úr landi til að búa til rými fyrir rafbíla og afla gjaldeyris. Liðka þarf fyrir þeim útflutningi eins og kostur er t.d. með endurgreiðslu á innflutningsgjöldum.

Hugsanlega mætti ná magnsamningum við einhverja bílaframleiðendur, lækka innkaupsverð og fá aðstoð við að losna við notaða bíla úr landi.

Fáar þjóðir hafa jafn mikinn ávinning af rafbílavæðingu og Ísland. Við eigum nóg af hreinni og ódýrri raforku og dreifikerfið ræður auðveldlega við að hlaða allan rafbílaflotann á nóttinni.

Allir helstu bílaframleiðendur heims undirbúa nú markaðssetningu á rafbílum. Öld rafbílsins er loksins runnin upp þótt hún hefði mátt gera það 100 árum fyrr.

Það er gríðarlega hagkvæm fjárfesting að flýta rafbílavæðingunni eins og hægt er, svo ekki sé minnst á þá lífsgæðaaukningu sem hlýst af minni mengun.

Setjum okkur það markmið að 90% bílaflotans verði rafknúinn innan 10 ára.

Ef þetta markmið næst getur þjóðin reiknað sér sparnað upp á 100 milljarða í eldneytiskaupum á næstu 30 árum.